ใบหนาด
   ใบหนาดจัดเป็นยาสมุนไพรประจำบ้านอีกชนิดหนึ่ง ที่น่าจะมีไว้ เพราะใบหนาดมีสรรพคุณ ช่วยขับลม แก้ปวดท้อง จุกเสียด ใบหนาดจะมีกลิ่นหอมเหมือนกับพิมเสน เมื่อขยี้ใบดู จะได้กลิ่นหอมเหมือนพิมเสนเลย จึงนิยมนำมาสูดดมแก้วิงเวียนศีรษะ คนสมัยโบราณเมื่อเข้าป่าจะต้องไม่ขาดใบหนาดในกระเป๋าอย่างแน่นอน สรรพคุณของใบหนาดช่วยให้เลือดลมไหลเวียนดีขึ้น ช่วยขับลมแก้ปวดท้อง ขับเหงื่อ ห้ามเลือด ขับน้ำคาวปลา จึงนิยมนำมาใช้ต้มให้สตรีหลังคลอดอาบหรืออบไอน้ำ และต้มผสมกับยาสมุนไพรอื่น ๆ ดื่ม ดังนั้นสมัยก่อนจึงมีใบหนาดปลูกตามบ้านกันมาก เพราะบ้านไหนมีหญิงคลอดลูกก็จะต้องใช้ใบหนาดกันเป็นจำนวนมาก ถ้าบ้านไหนขาดความรู้ความเอาใจใส่ ไม่ใช้ใบหนาดช่วยในการดูแลแม่หลังคลอดก็อาจเกิดการตกเลือดหรือไม่สบายจนตายก็มี ผู้หญิงสมัยก่อนเมื่อตกเลือดแล้วโอกาศเสียชีวิตสูง ดูแต่แม่นาคพระโขนงสิ ก็เกิดจากโศกนาฎกรรมการตกเลือด หมอตำแยไม่ชำนาญกลับตัวเด็กไม่ได้ ก็ตายทั้งกลม ยิ่งหนักเข้าไปอีกถ้ามีคนตายท้องกลมในระแวกบ้านใครแล้วยิ่งเป็นที่น่ากลัวมาก ๆ เพราะเชื่อว่าผีตายท้องกลมเฮี้ยนกันจริง ๆ ดูอย่างแม่นาคสิเฮี้ยนจนขึ้นชื่อกลายเป็นตำนานแม่นาคพระโขนงจนถึงปัจจุบัน

พูดถึงผีกันแล้ว ตำนานผีไทยก็ใช้ใบหนาดป้องกันผี ส่วนผีฝรั่งก็มีกล่าวถึงการใช้กระเทียมป้องกันผี ลองพินิจดูแล้วว่าที่ผีฝรั่งกลัวกระเทียมเพราะกระเทียมมีกลิ่นเหม็นฉุน ซึ่งพวกฝรั่งเขาไม่ชอบอะไรที่กลิ่นแรงหรือเผ็ดหรือเหม็นกันอยู่แล้ว ก็กลายเป็นว่าสมุนไพรกระเทียมใช้ป้องกันผีฝรั่งไป ส่วนใบหนาดของไทยเป็นสมุนไพรที่มีกลิ่นหอม ก็อาจเป็นไปได้ว่าผีไทยกลัวกลิ่นหอมเย็น เพราะคนแถบเอเซียหรือบ้านเรานิยมนำของหอมใช้ในการบูชาของลูกและใช้รักษาโรคได้ แต่ก็น่าคิดต่อเหมือนกันนะว่าสมุนไพรไทยมีหลายอย่างที่มีกลิ่นหอมทำไมไม่นำมาใช้ป้องกันผี ทำไมต้องเป็นใบหนาดอย่างเดียว ใครที่มีข้อมูลเรื่องสมุนไพรป้องกันผีก็ช่วยเขียนมาเล่าสู่กันฟังบ้างก็แล้วกัน

ที่จริงแล้วความเชื่อทั้งหลายทั้งปวงนั้น ก็ขึ้นอยู่กับจิตใจของเรามากกว่า จิตที่เรานำไปผูกยึดติดเอาไว้ ก็สร้างภาพสร้างจินตนาการหลอกเราเอง ก็ทำให้เรากลัว ส่วนพวกผีที่เร่ร่อนหรือเที่ยวหลอกหลอนคนไปทั่ว ดังตัวอย่างในหนังแม่นาคพระโขนง หรือเปรตวัดสุทัศน์ นั้น แม้ว่าใช้ใบหนาดอย่างไร ก็ไม่น่าจะป้องกันผีได้ทางพระท่านบอกว่ามีวิธีเดียวที่เราจะช่วยปลดปล่อยคือ ต้องนั่งสมาธิ วิปัสสนา แผ่เมตตา ทำจิตให้นิ่งสงบ อุทิศส่วนกุศลให้กับเขาไป ซึ่งการแผ่เมตตานั้น นอกจากจะช่วยเหลือดวงวิญญาณที่มองไม่เห็นแล้ว ยังช่วยเสริมสร้างบุญกุศลผู้แผ่เมตตาอีกด้วย มันก็ทำให้คนหลุดจากความกลัว หลุดจากการสร้างมโนภาพขึ้นในจิตหลอกตนเอง เมื่อนั้นความกลัวก็หายไป จึงจะเป็นการแก้ที่ถูกวิธี

พูดถึงเรื่องผี คนที่มักชอบฟังเรื่องผีเขาว่ามักจะเป็นคนที่กลัวผี แต่ยิ่งกลัวก็ยิ่งชอบฟังชอบพิสูจน์ ผู้เขียนว่าอย่างนี้ผีไม่ไปไหนหรอกมันก็อยู่ในจิตใจของเรานั่นเองแหละ ใครรู้ก็จงไปให้ถูกวิธีซะ

หนาด
ชื่อวิทยาศาสตร์ :Blumea balsamifer DC.

ชื่อวงศ์ :COMPOSITAE

ชื่อสามัญ :Ngai Camphor Trce.

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ต้น
เป็นพรรณไม้ล้มลุก ลำต้นความสูงประมาณ 5-6 ฟุต ทั่วลำต้นมีขนสีขาวนุ่ม ลำต้นเป็นแก่นแข็ง

ใบ
ใบมีลักษณะเป็นรูปยาวรี ปลายใบแหลม โคนใบเรียวแหลมเล็กน้อย ริมขอบใบหยักเป็นซี่ใหญ่ไม่เท่ากัน ขนาดของใบกว้างประมาณ 1.2-4.5 ซม. ยาวประมาณ 10-17 ซม. หลังใบและใต้ท้องใบมีขนทั้ง 2 ด้าน

ดอก
ดอกออกเป็นช่อ ตามบริเวณปลายกิ่ง ลักษณะของดอกย่อยมีกลีบดอกติดกันเป็นหลอด ส่วนปลายกลีบแยกออกจากกันเป็น 5 กลีบ กลีบดอกอ่อนจะเป็นสีเหลือง แต่พวกแก่กลีบดอกก็จะเปลี่ยนกลายเป็นสีขาว

ผล
ผลมีลักษณะเป็นเส้นเล็ก ๆ มีเหลี่ยมอยู่ 10 เหลี่ยม ส่วนบนเป็นขนสีขาว ๆ

การขยายพันธุ์
เป็นพรรณไม้กลางแจ้ง ที่มักขึ้นตามที่กว้าง ทุ่งนา หรือหุบเขาทั่วไป ขยายพันธุ์ ด้วยการใช้เมล็ด หรือผล

ส่วนที่ใช้
พิมเสน(กลั่นได้จากใบและยอดอ่อน) ใบและยอดอ่อน ราก

สรรพคุณของหนาด
สามารถแยกออกเป็นส่วนได้ คือ

ราก ขับลม ทำให้การไหลเวียนของเลือดดี ขับถ่ายของเสีย ท้องร่วง แก้บวม ปวดข้อ รักษาแผลฟกช้ำ แก้ปวกเมื่อยหลังคลอด

ใบ บำรุงกำลัง ทำให้การไหลเวียนของเลือดดี แก้บวม แผลฟกช้ำ แก้ปวดข้อ และกระดูก แก้กลาก แก้บิด ขับลม แก้ปวดท้อง ขับพยาธิ แก้ไข้ แก้ปวดศีรษะ แก้หืด ห้ามเลือด ขับเหงื่อ ขับเสมหะ แก้ริดสีดวงจมูก

ต้น ขับเสมหะ

ทั้งต้น ขับปัสสาวะ ไม่ระบุส่วนที่ใช้ แก้ปวดท้อง แก้ไข้ ขับเสมหะ แก้โรคหลอดลมอักเสบ และหืด
โดย: อ.ต้อ [15 ธ.ค. 55 13:03] ( IP A:202.28.35.250 X: )
Add to Facebook  Add to Twitter  Add to Multiply  Add to Google  Add to Blogger  Add to Live
ความคิดเห็นที่ 1
   คัมภีร์สรรพคุณยา

ว่าด้วยรสยา
วัตถุต่างๆ ที่เป็นยานั้น ท่านจำแนกไว้เป็น๙ รสด้วยกัน คือ
๑. รสฝาด มีสรรพคุณสมาน ๖. รสมัน มีสรรพคุณแก้เส้นเอ็น
๒. รสหวาน มีสรรพคุณแก้พิษ ๗. รสหอมเย็น มีสรรพคุณบำรุง
๓. รสเมาเนื้อ มีสรรพคุณแก้พิษ ๘. รสเค็ม มีสรรพคุณซาบไปตามผิว
๔. รสขม มีสรรพคุณแก้ทางโลหิต ๙. รสเปรี้ยว มีสรรพคุณแก้เสมหะ
ท่านผู้รู้ได้เพิ่มรสจืดแก้เสมหะขึ้นอีก อย่างหนึ่ง

ว่าด้วยพิกัดยา

ตรีกฎุก คือ พริกไทย ขิงแห้ง ดีปลี เป็นพิกัดแก้ในวสันตฤดู
ตรีสาร คือ เจตมูลเพลิง สะค้าน ช้าพลู เป็นพิกัดแก้ในเหมันตฤดู
ตรีผลา คือลูกสมอไทย ลูกสมอพิเภก ลูกมะขามป้อม เป็นพิกัดแก้ในคิมหันตฤดู
อนึ่งลูกสมอพิเภก ขิงแห้ง เจตมูลเพลิง ทั้ง ๓ นี้แก้ในกองปิตตะสมุฏฐานพิกัด
ลูกสมอไทย พริกไทย สะค้าน ทั้ง ๓ นี้แก้ในกองวาตะสมุฏฐานพิกัด
ลูกมะขามป้อม รากช้าพลู ดีปลี ทั้ง ๓ นี้แก้ในกองเสมหะสมุฏฐานพิกัด
ทั้งนี้ให้ประกอบตามส่วนที่จะได้กล่าวต่อไปข้างหน้า
เบญจกูล คือขิงแห้ง ดีปลี เจตมูลเพลิง สะค้าน ช้าพลู อันแก้ในกองธาตุและแก้ในกองฤดูสมุฏฐาน ด้วยว่าสมุฏฐานกับฤดูเนื่องถึงกัน จึงให้ประกอบเบญจกูลขึ้นตามพิกัดกำเริบหย่อนแลพิการนั้นให้แก้ดังนี้
ถ้าเตโชธาตุกำเริบ ให้เอาสะค้าน ๑ ดีปลี ๒ ช้าพลู ๓ ขิงแห้ง ๔ เจตมูลเพลิง ๘ ลูกสมอพิเภก ๑๖ ประจำสมุฏฐานอัคนีกำเริบ
ถ้าเตโชธาตุหย่อน ให้เอาดีปลี ๑ ช้าพลู ๑ สะค้าน ๓ ลูกสมอพิเภก ๔ ขิงแห้ง ๘ เจตมูลเพลิง ๑๖ ประจำสมุฏฐานอัคนีหย่อน
ถ้าเตโชธาตุพิการ ให้เอาช้าพลู ๑ สะค้าน ๒ ดีปลี ๓ เจตมูลเพลิง ๔ ลูกสมอพิเภก ๘ ขิงแห้ง ๑๖ ประจำสมุฏฐานอัคนีพิการ
ถ้าเตโชธาตุกำเริบ ให้เอาช้าพลู ๑ เจตมูลเพลิง ๒ ดีปลี ๓ พริกไทย ๔ สะค้าน ๘ ลูกสมอไทย ๑๖ ขิงแห้งระคน ประจำวาตะสมุฏฐานกำเริบ
ถ้าวาโยธาตุหย่อน ให้เอาเจตมูลเพลิง ๑ ดีปลี ๒ ช้าพลู ๓ ลูกสมอไทย ๔ พริกไทย ๘ สะค้าน ๑๖ ขิงแห้งระคน ประจำวาตะสมุฏฐานหย่อน
ถ้าวาโยธาตุพิการ ให้เอาดีปลี ๑ ช้าพลู ๒ เจตมูลเพลิง ๓ สะค้าน ๔ ลูกสมอไทย ๘ พริกไทย ๑๖ ขิงแห้งระคน ประจำวาตะสมุฏฐานพิการ
ถ้าอาโปธาตุกำเริบ ให้เอาขิงแห้ง ๑ สะค้าน ๒ เขตมูลเพลิง ๓ ดีปลี ๔ ช้าพลู ๘ ลูกมะขามป้อม ๑๖ พริกไทยระคน ประจำเอาโปสมุฏฐานกำเริบ
ถ้าอาโปธาตุหย่อน ให้เอาสะค้าน ๑ เจตมูลเพลิง ๒ ขิงแห้ง ๓ ลูกมะขามป้อม ๔ ดีปลี ๘ ช้าพลู ๑๖ พริกไทยระคน ประจำอาโปสมุฏฐานหย่อน
อาโปธาตุพิการ เอาเจตมูลเพลิง ๑ ขิงแห้ง ๒ สะค้าน ๓ ช้าพลู ๔ ลูกมะขามป้อม ๘ ดีปลี ๑๖ พริกไทยระคน ประจำอาโปสมุฏฐานพิการ
ปถวีธาตุกำเริบ เอาพริกไทย ๑ ขิงแห้ง ๒ เจตมูลเพลิง ๓ สะค้าน ๔ ดีปลี ๘ ช้าพลู ๑๖ ตรีผลาระคน ประจำปถวีสมุฏฐานกำเริบ
ปถวีธาตุหย่อน เอาขิงแห้ง ๑ เจตมูลเพลิง ๒ พริกไทย ๓ ช้าพลู ๔ สะค้าน ๘ ดีปลี ๑๖ ตรีผลาระคน ประจำปถวีสมุฏฐานหย่อน
ปถวีธาตุพิการ เอาเจตมูลเพลิง ๑ พริกไทย ๒ ขิงแห้ง ๓ ดีปลี ๔ ช้าพลู ๘ สะค้าน ๑๖ ตรีผลาระคน ประจำปถวีสมุฏฐานพิการ
อันว่ากองปถวีธาตุสมุฏฐานนี้ สงเคราะห์มาแต่มหาภูตะรูป ซึ่งมีอยู่ในพระคัมภีร์อันปรารภธาตุบรรจบ ว่าด้วยสุริยพิกัดราศีเป็นฤดูเดือนต่อกัน จัดเป็น ๔ ฤดู ฤดูหนึ่ง ๓ เดือน โดยลำดับธาตุทั้ง ๔ นั้น มาสาธกไว้ในที่นี้ จะให้แพทย์พึงรู้ในกองสมุฏฐานโดยง่าย ด้วยในที่นี้ท่านแจ้งไว้ในมหาพิกัดสมุฏฐานแล ๓ ๆ คือ เตโช วาโย อาโห สมุฏฐาน แต่ปถวีสมุฏฐานนี้จัดเป็นชาติจะละนะ จะได้มีในมหาพิกันนี้หามิได้ ให้แพทย์พึงรู้โดยนัยนี้
ถ้าจะทำเป็นอภิญญาณเบญจกูล เอาเจตมูลเพลิงทั้งใบทั้งดอกทั้งรากสิ่งละ ๔ สะค้านทั้งใบทั้งดอกทั้งรากสิ่งละ ๖ ขิงแห้งทั้งใบทั้งดอกทั้งเง่าสิ่งละ ๑๐ ช้าพลูทั้งใบทั้งดอกทั้งรากสิ่งละ ๑๒ ดีปลีทั้งใบทั้งดอกทั้งรากสิ่งละ ๒๐ อันนี้แก้ในกองธาตุอภิญญาณ
ถ้าจะทำทศเบญจกูล เอาขิงแห้ง ๑ เจตมูลเพลิง ๑ สะค้าน ช้าพลู ๑ ดีปลี ๑ เอาสิ่งละ ๑๐ ส่วน พิกัดอันนี้ประจำธาตุเนาวทวารอันมีอยู่ในคัมภีร์ปรารภธาตุบรรจบ ท่านสงเคราะห์เอาทาวารสตรีมาประสมเข้าเป็น ๑๐ จึงได้ชื่อว่าทศเบญจกูล
ถ้าจะทำมหาพิกัดเบญจกูล เอาเจตมูลเพลิง ๔ สะค้าน ๖ ขิงแห้ง ๑๐ ช้าพลู ๑๒ ดีปลี ๒๐ อันนี้พิกัดไว้ตามกำลังธาตุ แก้เป็นสาธารณะทั่วไปในกองธาตุสมุฏฐานทั้งปวงมิได้เว้น จึงได้เรียกว่าพิกัดเบญจกูลดังนี้
ถ้าจะทำเป็นโสฬศเบญจกูล เอาขิงแห้ง ๒ เจตมูลเพลิง ๔ สะค้าน ๖ ช้าพลู ๘ ดีปลี ๑๖
อีกอย่างหนึ่ง เอาเจตมูลเพลิง ๒ สะค้าน ๔ ช้าพลู ๖ ดีปลี ๘ ขิงแห้ง ๑๖
อีกอย่างหนึ่ง เอาสะค้าน ๒ ช้าพลู ๔ ดีปลี ๖ ขิงแห้ง ๘ เจตมูลเพลิง ๑๖
อีกอย่างหนึ่ง เอาช้าพลู ๒ ดีปลี ๔ ขิงแห้ง ๖ เจตมูลเพลิง ๘ สะค้าน ๑๖
อึกอย่างหนึ่ง เอาดีปลี ๒ ขิงแห้ง ๔ เจตมูลเพลิง ๖ สะค้าน ๘ ช้าพลู ๑๖
ทั้ง ๕ ฐานนี้ได้ชื่อว่าโสฬศเบญจกูล ด้วยอรรถว่าบวกกันเข้าแต่ละสิ่ง ๆ ได้สิ่งละ ๓๖ ส่วน โดยนัยส่วนพิกัดแก้ในกองวาโยสมุฏฐาน ด้วยว่าท่านสงเคราะห์เอาสิ่งละ ๓๖ ส่วนสรรพยานั้นขึ้นตามในพิกัดซึ่งอายุ คือ ๑๖นั้นเป็นอาทิ คือ ๓๖ เป็นที่สุด ดุจกล่าวแล้วแต่หลังให้แพทย์พึงกระทำโดยนัยสิ่งละ ๓๖ ส่วนทั้ง๕ ฐานนั้นหามิได้ ให้พิจารณาดูว่าโรคนั้นจะตกเข้าอยู่ระหว่างธาตุสมุฏฐาน ฤดูสมุฏฐาน อายุสมุฏฐานอันใด แลจะแก้ด้วยโสฬศเบญจกูลนั้นด้วย ๑๖ อันใด ก็ให้พึงกระทำขึ้นตามโสฬศอันนั้น โดยส่วนท่านพิกัดไว้จึงจะควร
ถ้าจะทำเป็นทศเบญจขันธ์ เอาขิงแห้ง ๑ ช้าพลู ๒ สะค้าน ๓ เขตมูลเพลิง ๔ ดีปลี ๕
อีกอย่างหนึ่งเอาช้าพลู ๑ สะค้าน ๒ เจตมูลเพลิง ๓ ดีปลี ๔ ขิงแห้ง ๕
อีกอย่างหนึ่งเอาสะค้าน ๑ เจตมูลเพลิง ๒ ดีปลี ๓ ขิงแห้ง ๔ ช้าพลู ๕
อีกอย่างหนึ่งเอาเจตมูลเพลิง ๑ ดีปลี ๒ ขิงแห้ง ๓ ช้าพลู ๔ สะค้าน ๕
อีกอย่างหนึ่งเอาดีปลี ๑ ขิงแห้ง ๒ ช้าพลู ๓ สะค้าน ๔ เจตมูลเพลิง ๕
ทั้ง ๕ ฐานนี้ชื่อว่าทศเบญจขันธ์ ด้วยอรรถว่าบวกกันเข้าแต่ละสิ่ง ๆ ได้สิ่งละ ๑๕ ส่วนโดยพิกัด แก้ในกองอสุรินทัญญาณธาตุจตุสมาสรรพตามในพิกัดท่านกล่าวไว้ดังนี้
ลำดับนี้จะได้แสดงในมหาพิกัดตรีผลา ตรีกฏุก สืบต่อไป
อันว่าตรีผลานั้น ถ้าจะแก้เสมหะสมุฏฐาน เอาสมออัพยา ๔ สมอพิเภก ๘ มะขามป้อม ๑๖
ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน เอามะขามป้อม ๔ สมออัพยา ๘ สมอพิเภก ๑๒
ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน เอาสมอพิเภก ๔ มะขามป้อม ๘ สมออัพยา ๑๒
ทั้ง ๓ นี้ ชื่อว่าพิกัดตรีผลาสมุฏฐาน
อันว่าตรีกฏุกนั้น ถ้าจะแก้เสมหะสมุฏฐาน เอาพริกไทย ๔ ขิงแห้ง ๘ ดีปลี ๑๒
ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน เอาดีปลี ๔ พริกไทย ๘ ขิงแห้ง ๑๒
ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน เอาขิงแห้ง ๔ ดีปลี ๘ พริกไทย ๑๒
ทั้ง ๓ นี้ ได้ชื่อว่าพิกัดตรีกฏุกสมุฏฐาน
อันว่าตรีผลา ตรีกฏุกทั้ง ๒ นี้ จะได้แต่จำเพาะสมุฏฐานอันใดหามิได้ เป็นสาธารณะทั่วไปในกองสมุฏฐานทั้งปวง ให้แพทย์พึงพิจารณาเมื่อเห็นพิจารณาเมื่อเห็นควรแก่กันแล้วก็ให้พึงประกอบขึ้นตามที่ท่านได้ตราไว้
อนึ่งอันว่าลักษณะสมุฏฐานนั้นจะได้พ้นจาก ๓ ออกไปหามิได้ แต่ยังมิได้สำเร็จด้วยเพียงกันอยู่ในกองธาตุปถวีสมุฏฐานหนึ่ง ด้วยเกิด ๓ เข้ามาเป็น ๔ ดุจกล่าวมานั้นแล้วเหตุว่าจะได้แจ้งลงไว้ในที่นี้หามิได้ คือ อุธทริย กรีส จัดเป็นปถวีสมุฏฐานสงเคราะห์เอาชาติ ถ้าจะละนะ จะประกอบตรีผลา ตรีกฏุก ก็ดี แก้ในกองปถวีสมุฏฐานนั้น ในคัมภีร์นี้ท่านให้ประกอบโดยในส่วนเสมอภาค ด้วยปถวีเป็นที่ตั้งแห่งภูมิสมุฏฐานทั้งปวง ดุจในคัมภีร์จะละนะสังคหะกล่าวไว้ ให้แพทย์พึงรู้โดยนัยดังนี้
นัยอนึ่งอันว่าลักษณะพิกัดส่วนสรรพยานั้น ท่านพิกัดลงไว้ ๓ ฐาน คือ ส่วน ๑ บาท ฐานหนึ่ง ส่วน ๑ เฟื้องฐานหนึ่ง และพึงกำหนดเอาโดยกำลังส่วนว่าจะควรแก่กันส่วนใด ให้เอาส่วนนั้นตั้งเป็นอาทิ จึงลดทวีกันไปตามในมหาพิกัดนั้น
อนึ่งอันว่าโรคอันใดก็ดี บังเกิดขึ้นในสมุฏฐานอันใดก็ดี แลสรรพยาที่จะแก้นั้นขนาด ๆ ก็ดี ในท้องตำรานั้นมีแต่ตรีผลาหรือตรีกฏุกก็ดี แลมีตรีผลาตรีกฏุกทั้ง ๒ ก็ดี ให้พิจารณาในกอง สมุฏฐานแลกองโรคว่าจะควรกับตรีอันใด ให้เอาตรีอันนั้นมากระทำโดยส่วนพิกัดประสมเข้า ถ้ามีแต่ตรีกฏุก ตรีผลา หามิได้ แต่กองโรคและสมุฏฐานควรแก่ตรีผลา ก็ให้เอาตรีผลามากระทำขึ้นให้เต็มส่วนพิกัดเพิ่มเข้า ลดตรีกฏุกในท้องตำราลงตามส่วนพิกัด
ถ้ากองโรคแลสมุฏฐานควรแก่ตรีกฏุก ก็ให้เอาตรีกฏุกในท้องตำรานั้นกระทำขึ้นให้เต็มส่วนพิกัด ตรีผลาที่มิได้มีในท้องตำรานั้น ควรเติมจึงเติมโดยพิกัด ถ้ามิควรเติมอย่าเติมเข้าเลย แต่อย่าให้เสียสมุฏฐานเป็นอาทิ ถ้าท้องตำรานั้นมีทั้งตรีผลาตรีกฏุก แต่กองโรคแลสมุฏฐานควรแก่ตรีอันใดก็ดี พิจารณาแล้วกระทำทวีขึ้นแลลดลงโดยส่วนพิกัดดุจกล่าวแล้วแต่หลัง
อนึ่งอันว่าสรรพยาสิ่งใดก็ดี ที่ท่านตราไว้ในท้องตำรานั้น ยาขนานใด ๆ ก็ดี แลจะเอามาแก้กองโรคแลสมุฏฐานนั้น จะได้มีในมหาพิกัดนี้หามิได้ พึงให้แพทย์ประกอบขึ้นตามที่ท่านตราลงไว้นั้น แต่อย่าเสียสรรพคุณแลส่วน ๑ บาทเป็นต้น ส่วน ๑ เฟื้องเป็นที่สุดควรจะลดจึงลด ควรจะทวีจึงทวี ควรจะขาดจึงให้ขาด ควรจะเหลือจึงให้เหลือ สุดแต่โรคแลสรรพคุณเป็นอาทิ แต่อย่าเสียสมุฏฐาน คือตรีกฏุก พึงให้ประกอบในพิกัดอันควรกับสมุฏฐานโรคนั้นเจือเข้าดุจนัยอันกล่าวไว้ดังนี้
อนึ่งอันว่าตรีผลา ตรีกฎุก เบญจกูลก็ดี ถ้ากระทำพิธีต้มประกอบให้เต็มส่วน ๑ บาท ถ้าจะกระทำวิธีทำผงให้ประกอบส่วน ๑ สลึง ถ้าจะกระทำวิธีแทรกประกอบให้เต็มส่วน ๑ เฟื้อง ถ้าจะกระทำวิธีลด ให้ลดกึ่งส่วนแทรกจึงควร
ถ้าจะแก้ให้คิมหันสมุฏฐาน เอาตรีผลาเต็มส่วนพิกัด ตรีสาร ๔ ส่วน ตรีผลา ๑ ส่วน ตรีกฏุกกึ่งส่วน ตรีสารตามพิกัด
ถ้าจะแก้ในวสันตสมุฏฐาน เอาตรีกฏุกเต็มส่วนพิกัด ตรีผลา ๔ ส่วน ตรีกฏุก ๑ ส่วน ตรีสารกึ่งส่วน ตรีกฎุกตามพิกัด
ถ้าจะแก้ในเหมันตสมุฏฐาน เอาตรีสารเต็มส่วนพิกัด ตรีกฏุก ๔ ส่วน ตรีสาร ๑ ส่วน ตรีผลากึ่งส่วน ตรีสารตามมหาพิกัดที่ท่านตราไว้

ว่าด้วยพิกัดโกฐ
โกฐทั้ง ๕ คือ โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา อันนี้เป็นพิกัดเบญจโกฐ
โกฐทั้ง ๗ คือ โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา โกฐกระดูก โกฐก้านพร้าว โกฐพุงปลา โกฐชฎามังสี อันนี้เป็นพิกัดเนาวโกฐ
โกฐกรักกรา โกฐกะกลิ้ง โกฐน้ำเต้า ทั้ง ๓ นี้เป็นโกฐพิเศษ ทั้งนี้จะแทรกเข้ามาในยาขนาดใด ให้แพทย์พิจารณาดูให้เหมาะกับโรคและสรรพคุณนั้น

ว่าด้วยพิกัดเทียน
เทียนทั้ง ๕ คือ เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน กันนี้เป็นพิกัดเบญจเทียน
เทียนทั้ง ๗ คือ เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนสัตตบุษย์ เทียนเยาวพานี อันนี้เป็นพิกัดสัตตะเทียน
เทียนทั้ง ๙ คือ เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนสัตตบุษย์ เทียนเยาวพานี เทียนเกร็ดหอย เทียนตากบ อันเป็นพิกัดเนาวเทียน
เทียนลวด เทียนขม เทียนแกลบ ทั้ง ๓ นี้เป็นเทียนพิเศษ ทั้งนี้จะแทรกเข้าไปในยาขนานใด ให้แพทย์พิจารณาดูให้เหมาะกับโรคและสรรพคุณนั้น

ว่าด้วยพิกัดบัว
บัวน้ำทั้ง ๕ คือ บัวสัตตบุษย์ บัวสัตตบรรณ บัวลินจง บังจงกลนี บัวนิลอุบล ดังนี้เป็นพิกัดเบญจบัว
บัวหลวงขาว, แดง บัวสัตตบงกชขาว, แดง บัวเผื่อน บัวขม ทั้ง นี้เป็นบัวพิเศษจะประกอบเข้ากับยาขนานใด ให้แพทย์พิจารณาดูให้เหมาะกับโรคและสรรพคุณนั้น

ว่าด้วยพิกัดเกลือ
เกลือทั้ง ๕ คือ เกลือสินเธาว์ เกลือพิก เกลือวิก เกลือฝ่อ เกลือสมุทรี อันนี้เป็นพิกัดเบญจเกลือ
เกลือสุนจะละ เกลือกเยาวกาษา เกลือวิธู เกลือด่างคลี เกลือสุวษา เกลือกะตัง เกลือสมุทร ทั้ง ๗ นี้เป็นเกลือพิเศษ จะประกอบเข้ากับยาขนานใด ให้แพทย์พิจารณาดูให้เหมาะกับโรคและสรรพคุณนั้น

ว่าด้วยพิกัดโหรา
โหราทั้ง ๕ คือ โหราอัมฤก โหรามิคสิงคลี โหราบอน โหราเท้าสุนัข โหราเดือยไก่ อันนี้เป็นพิกัดเบญจโหรา
โหราผักกูด โหราข้าวเหนียว โหราเขากระบือ โหราเขาเนื้อ โหราใบกลม มโหรามหุรา มังโหรา ทั้ง ๘ นี้เป็นโหราพิเศษ จะประกอบเข้ากับยาขนานใด ให้แพทย์พิจารณาดูให้เหมาะกับโรคและสรรพคุณนั้น

ว่าด้วยนามพิกัดยาที่เป็นหมู่
ผลเร่วทั้ง ๒ เมล็ดผักชีทั้ง ๒ ชะเอมทั้ง ๒ อำพันทั้ง ๒ อบเชย ๒ ทั้ง ๑๐ สิ่งนี้เรียกว่าทศกุลาผล
รากทองกวาว รากทองหลางหนาม รากทองหลางใบมน รากทองโหลง รากทองพันชั่ง รากต้นใบทอง รากฟักทอง รากทองเครือ ราจำปาทอง ทั้ง ๙ สิ่งนี้เรียกว่าเนาวโลหะ
รากทองกวาว รากทองหลางหนาม รากทองหลางใบมน รากทองโหลง รากทองพันชั่ง รากต้นใบทอง รากทองหลางใบมน รากฟักทอง ทั้ง ๗ สิ่งเรียกว่าสัตตโหละ
รากทองกวาว รากทองหลางหนาม รากทองหลางใบมน รากทองโหลง รากทองพันชั่ง ทั้ง ๕ สิ่งนี้เรียกว่าเบญจโลหะ
หัวแห้วหมู หัวกกลังกา หัวหญ้าชันกาศ หัวเตาเกียด หัวว่านเปราะ ทั้ง ๕ สิ่งนี้เรียกว่า เบญจผลธาตุ
รากมะตูม รากลำไย รากเพกา รากแคแตร รากคัดลิ้น ทั้ง ๕ สิ่งเรียกว่าเบญจมูลใหญ่
หญ้าเกล็ดหอยทั้ง ๒ รากระหุ่งแดง รากมะเขือยาว รากมะเขือหนาม ทั้ง ๕ สิ่งนี้เรียกว่า เบญจมูลน้อย
เจตมูลเพลิง สะค้าน ช้าพลู ขิงแห้ง ดีปลี ทั้ง ๕ สิ่งนี้ เรียกว่า เบญจกูล
รากมะเดื่อชุมพร รากเท้ายายม่อม รากหญ้านาง รากคนทา รากชิงชี่ ทั้ง ๕ สิ่งนี้เรียกว่า เบญจโลกะวิเชียร
รากว่านน้ำ รากเจตมูลเพลิง รากแคแตร รากนมสวรรค์ ทั้ง ๔ สิ่งนี้เรียกว่าจตุกาลธาตุ
ลูกสมอไทย ลูกสมอเทศ ลูกมะขามป้อม ลูกสมอพิเภก ทั้ง ๔ สิ่งนี้เรียกว่าจตุผลาธิกะ
ดอกพิกุล ชะเอมเทศ มะกล่ำเครือ ขิงแครง ทั้ง ๔ สิ่งนี้เรียกว่า จตุวาตผล
รากอบเชยไทย รากอบเชยเทศ รากพิมเสน ทั้ง ๓ สิ่งนี้เรียกว่า ตรีสุระผล
ผลเร่วใหญ่ ผลจันทน์เทศ กานพลู ทั้ง ๓ สิ่งนี้เรียกว่า ตรีกันสวาต หรือตรีคันธวาต
รากกระชาย รากข่า รากกะเพรา ทั้ง ๓ สิ่งนี้เรียกว่าตรีกาฬพิษ
ใส้หมาก รากสะเดา เถาบอระเพ็ด ทั้ง ๓ สิ่งนี้เรียกว่า ตรีญาณรส
ผลมะตูม ผลยอ เมล็ดผักชีลา ทั้ง ๓ สิ่งนี้เรียกว่า ตรีผลสมุฏฐาน
รากมะเดื่อชุมพร รากแคแตร รากเพกา ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีสุคติสมุฏฐาน
รากไทรย้อย รากราชพฤกษ์ รากมะขามเทศ ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีธารทิพย์
รากกะทือ รากไพล รากตะไคร้หอม ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีผลธาตุ
รากว่านหางจระเข้ ฝักราชพฤกษ์ รงทอง ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีเพชรสมคุณ
เจตมูลเพลิง สะค้าน ช้าพลู ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีสาร
พริกไทย ขิงแห้ง ดีปลี ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีกฏุก
ลูกสมอไทย ลูกสมอพิเภก ลูกมะขามป้อม ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีผลา
ผลช้าพลู รากดีปลี รากมะกล่ำเครือ ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีสันนิบาตผล
เทียนดำ เมล็ดผักชีลา ขิงสด ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีสัตตกุลา
กานพลู เมล็ดผักชีล้อม ผลจันทน์เทศ ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีพิษจักร
เจตมูลเพลิง ผักแพวแดง รากกะเพรา ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีปิตตะผล
รากขิง กระลำพัก อบเชยเทศ ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีอากาศผล
เมล็ดโหระพาเทศ ผลกระวาน ผลราชดัด ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีทุรวสา
ผลสะค้าน รากพริกไทย รากข่า ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีวาตผล
โกฐกระดูก เนื้อไม้ อบเชยไทย ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีทิพยรส
รากล้วยตีบ รากมะกอก รากกระดอม ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีอมฤต
โกฐน้ำเต้า ลูกสมอไทย รงทอง ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีฉินทลามกา
ผลมะตูมอ่อน เปลือกฝิ่นต้น เกสรบัวหลวง ทั้ง ๓ สิ่งเรียกว่า ตรีสินธุรส
ดอก แก่น รากบุนนาค ดอก แก่น รากมะซาง ทั้ง ๒ สิ่ง ๆ ละ ๓ นี้เรียกว่า ตรีทเวติคันธา หรือเทวตรีสุคนธ์
รากบุนนาค รากมะซาง ทั้ง ๒ สิ่งนี้ เรียกว่า เทวสุคันธา หรือ เทวสุคนธ์ (อ่านทะเว)

ว่าด้วยสรรพคุณยาที่รวมกันเป็นหมู่
ขัดมอนทั้ง ๒ อ้อยแดง ยาหมู่นี้แก้ไข้ครรภ์รักษา
แก่นจันทน์เทศ ขัณฑสกร หัวแห้วหมู โกฐกระดูก ว่านน้ำ ขมิ้นชัน เจตมูลเพลิง ตำแยเครือ ขิงสด ยาหมู่นี้แก้ฟกบวม
ต้นรักขาว ระหุ่ง แตงกว่า เจตมูลเพลิง สังข์ รงทอง จุกโรหินี พรมมิยาหมู่นี้กระทำอุจจาระให้บริสุทธิ์
น้ำผึ้ง ช้องแมวใหญ่ โลดทะนง ประยงค์ เมล็ดผักชี ยางมะขวิด ยาหมู่นี้แก้โรคอันบังเกิดแก่กระดูก
มหาหิงคุ์ พริกไทย ฝักมะขามแก่ เทียนเยาวพานี ผลรักเทศ เบญจมูล ยาหมู่นี้เจริญไฟธาตุ
แก่นจันทน์เทศ บุนนาค ชะเอม แฝกหอม บัวหลวง มะกล่ำต้น อบเชย ยาหมู่นี้แก้วรรณโรคและบาดแผลทั้งปวง
โมกหลวง กะเบียน มะตูม เจตมูลเพลิง ขิงแห้ง หัวแห้วหมู สะค้าน ตำแยเครือ ส้มป่อย เทียนสัตตบุษย์ ขมิ้นอ้อย ยาหมู่นี้แก้มูลวาต คือลมจุกเสียด และแก้ริดสีดวงงอกในทวารหนัก
แก่นตะเคียน สีเสียด มะขามป้อม ผลรักเทศ ขมิ้นอ้อย สมอ สัตตบรรณ ลั่นทม รากพฤกษ์ พิลังกาสา มะลิ ยาหมู่นี้แก้โรคกุฏฐัง
แฝกหอม ราชพฤกษ์ จันทน์เทศ เมล็ดผักกาด หัวแห้วหมู สะเดา โมกหลวง ชะเอม สะตือ เทียนสัตตบุษย์ ขมิ้นอ้อย ยาหมู่นี้แก้หืดและฝีทั้งปวง

ว่าด้วยสรรพคุณยาที่รวมเป็นคณะ
เอาพริกไทยล่อน ขิง ดีปลี เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผลละลายน้ำขิงกินแก้ลมอุทธังคมาวาตา เผาผลาญลมแลโลหิตให้เสื่อมฤทธิ์
เอาเทียนทั้ง ๕ กับสมอ ๑๒ เหลี่ยม เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำส้มส้า หรือน้ำร้อนก็ได้ กิน แก้โลหิต แก้ลมอุทธังคมาวาตา แก้ดีเดือด ดีพลุ่งหายแล
เอาลูกสมอผลกลม ตรีกฏุก สีเสียดทั้ง ๒ แก่นจันทน์ทั้ง ๒ เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผงละลายน้ำผึ้งกิน แก้ปถวีธาตุพิการซึ่งกระทำให้ลงท้องหายแล
ลูกสมอพิเภก แก้อาโปธาตุกำเริบ แก้โลหิตและเสมหะพิการ เอาลูกสมอพิเภกกับตรีสาร เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผงละน้ำผึ้ง หรือน้ำร้อน หรือน้ำนมโค กินแก้อาโปธาตุกำเริบหายแล
แก้อาโปธาตุกำเริบ ภายในเกิดโรคต่าง ๆ เอาลูกมะขามป้อม แก่นจันทน์ทั้ง ๒ ตรีกฏุก เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผงละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำร้อน หรือน้ำอ้อย น้ำตาล กินแก้อาโปธาตุกำเริบหายแล
ขิง แก้อากาศธาตุกำเริบแลไข้ต่าง ๆ มีอาการวิงเวียน ท้องขึ้น หาวเรอ เป็น เพื่อลมอัมพาต เอาเปลือกตีนเป็ด พริกไทยล่อน เทียนดำ ขิงเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำอ้อย หรือน้ำส้มพอูมกิน
เอาดีปลี รากเจตมูลเพลิง สะค้าน รากช้าพลู ขิงแห้ง เอาสิ่งละเท่ากันต้มกินแก้ปถวีธาตุ อาโปธาตุ วาโยธาตุ เตโชธาตุ อากาศธาตุ ยานี้ชื่อว่ายาธาตุเบญจกูล แก้ธาตุทั้ง ๕ พิการหายแล
เจตมูลหนาม แก้ธาตุทั้ง ๔ ซึ่งมีอาการให้เบื่ออาหาร เพื่อเสมหะสมุฏฐานซ่านเอาตะไคร้หอม รากช้าพลู พริกไทย ขิง ผลกระวาน เทียนแดง เอาสิ่งละเท่ากัน เอาเจตมูลหนามเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำขิง หรือน้ำร้อน หรือน้ำฝักส้มป่อยต้มกิน
คนที่เขมา แก้ลม ๑๒ จำพวก ประสมกับว่านน้ำ ข่า เปลือกกุ่มบก สิ่งละเท่ากัน บดละลายน้ำขิงกิน
คนทิสอ แก้อาโปธาตุกำเริบเพื่อโลหิตแลน้ำมันในข้อในกระดูก ประสมด้วยโกฐทั้ง ๕ ตรีกฏุก ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ หัวหญ้าชัดกาด เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำส้มส้า กิน แก้อาโปธาตุกำเริบ
ผลพิลังกาสา แก้ลม ๑๒ จำพวก คือลมอัมพาต ลมอุทธังคมาวาต ลมราธยักษ์ ลมอัษมุขี ลมปัดตะคาด ลมสันธฑคาด ลมชิวหาสดมภ์ ลมกระดานพัต ลมอัมพฤกษ์ ลมอัณฑพฤกษ์ ลมชัยพฤกษ์ ลมกรรมมัชวาต เอาผลพิลังกาสา ประสมด้วยหัวแห้วหมู ใบสะเดา ตรีกฏุก ว่านน้ำ กระเทียม เอาสิ่งละเท่ากัน เอาผลพิลังกาสาเท่ายาทั้งหลายบดเป็นผง ละลายน้ำขิง น้ำข่า หรือน้ำส้มส้า หรือน้ำหัวกระเทียมต้มกิน
ผลพิลังกาสา แก้ไข้จับหาเวลามิได้ ประสมด้วยตรีผลา ลูกขี้กาทั้ง ๒ หญ้าตีนนก หญ้าแพรก รากเสนียด เอาสิ่งละเท่ากันต้มกิน
ผลพิลังกาสา แก้ปถวีธาตุกำเริบ แก้ลมจับหัวใจทำให้คลุ้มคลั่ง เอาผลพิลังกาสาประสมด้วยตรีผลา แก่นจันทน์ทั้ง ๒ รากทนดี ดอกบุนนาค เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผงละลายน้ำขิงกิน
หัวแห้วหมู แก้ลม ๑๒ จำพวก เจริญธาตุ แก้ดีอันมิได้ปกติให้คลั่งเพ้อไปกินอาหารไม่รู้รส เอาโกฐทั้ง ๕ แก่นจันทน์ทั้ง ๒ กฤษณา ขอนดอก พริกไทย เอาสิ่งละเท่ากันเอาหัวแห้วหมูเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงละลายน้ำดอกไม้ หรือน้ำร้อน หรือน้ำส้มส้ากิน
ขมิ้นอ้อย แก้ลมอุทธังคมาวาต ลมปัดตะคาด, แก้โลหิตและเสมหะพิการแก้เจ็บทุกข้อทุกกระดูก ประสมด้วยตรีกฏุก หัวหอม หัวกระเทียม รากอบเชย ว่านน้ำ ข่า เอาสิ่งละเท่ากัน เอาขมิ้นอ้อยเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำท่า หรือน้ำเปลือกมะรุมต้ม น้ำหัวกระเทียมต้มกิน
ใบสะเดา แก้โลหิตพิการซึ่งกระทำให้ร้อนให้แสบอก ให้กลุ้มใจ เอาเทียนแดง โกฐหัวบัว ประสมกับใบสะเดาเท่ากัน บดเป็นผง ละลายน้ำจันทน์ทั้ง ๒ น้ำดอกไม้ หรือน้ำขิงสดกิน
ดอกกรรณิการ์ แก้ลมทั้งปวง เอาตรีกฏุก ใบสะเดา หัวแห้วหมู ขมิ้นอ้อย ผลพิลังกาสา ประสมกับดอกกรรณิการ์ เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผง เอาแช่มูตรโค ๓ วันแล้วบดปั้นแท่ง เศกด้วยสักกัตวา ๑๐๐ จบ ละลายสุรากินแก้พิษทั้งหลาย แก้หญิงโลหิตตีขึ้น ละลายน้ำฝากแทรกเทียนดำกิน แก้จุกอกปวดท้องละลายน้ำข่ากิน แก้บิดปวดมวน เอาดีปลีเกลือ ต้มเอาน้ำละลายยานี้กิน ยานี้ชำระอุจจาระโทษดีแล
พริกไทย กระทำธาตุ ๔ ให้ตั้งมั่น แก้ลมปัดตะคาด ลมชิวหาสะดมภ์ เอารากจิงจ้อหลวง เมล็ดบัวหลวง ประสมกับพริกไทยเอาเท่ากัน บดเป็นผง ละลายน้ำจันทน์ขาว หรือน้ำเปลือกมะเดื่อต้มแทรกเกลือสินเธาว์กิน แก้ท้องขึ้นแลปวดมวนหาย
พริกไทย แก้ลม แก้เสมหะอันบังเกิดขึ้นแต่ท้องน้อย ชื่อว่าลมอุทรวาต เอามหาหิงคุ์ วานน้ำ กระเทียม ตรีผลา เอาสิ่งละเท่ากัน พริกไทยเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผลละลายน้ำข่า หรือน้ำกะทือ หรือน้ำจันทน์ขาวกิน
รงทอง แก้ลมอุทธังคมาวาต เอารากตองแตก รากสลอดต้น โกฐทั้ง ๕ เอาเท่ากัน เอาพริกไทย ขิง สิ่งละเท่ายาทั้งหลายบดเป็นผงละลายน้ำสุรากิน แก้ลมเปี่ยวดำก็หายแล
โมกหลวง แก้บานทะโรคซึ่งมีโลหิตไหลออกมา หรือเป็นหนอง หรือเป็นน้ำคาวปลา น้ำล้างเนื้อ บางทีเป็นหัวยื่นออกมา บางทีเป็นจุกผามมิได้สำแดงออกมา บางทีบานเป็นดอกแคแตร บางทีทำให้ทวารเปื่อย เอาเปลือกไม้แดง ตรีกฏุก เมล็ดผักกาด เทียนดำ เอาสิ่งละเท่ากัน เอาเปลือกโมกหลวงเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำร้อนกิน
ก่อนที่จะกินยาแก้บานทะโรคขนานที่ ๒๑ นั้น ให้ทำยาขนานนี้กินเสียก่อนเอาเทียนทั้ง ๕ ตรีผลา ผลสลอดต้น เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้งกิน ชำระโทษอุจจาระธาตุเสียก่อน, (การให้ผลสลอดปรุงยาทุกขนานต้องประสะเสียก่อน)
หญ้าตีนนก แก้ลม แก้โลหิตและเสมหะเป็นตรีโทษ กระทำให้ตัวร้อนสะท้านหนาว ให้เจ็บมีเวลาแลเวลามิได้ ครั่นตัว ปวดศีรษะ ตาพร่าพราย เอาโกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ จันทน์ทั้ง ๒ ขิงแห้ง เอาสิ่งละเท่ากัน เอาหญ้าตีนนกเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำร้อนหรือน้ำส้มส้า หรือน้ำขิงกิน
น้ำนมแพะ ให้มีกำลังและแก้ไข เพราะธาตุทั้ง ๕ มิได้เสมอกัน จึงทำให้บังเกิดไข้หากำลังมิได้ เอาพริกไทย ๑ ขิง ๒ ดีปลี ๓ ผลเอ็น ๔ ผลกระวาน ๕ ผล ขุยไผ่ ๖ รากอบเชย ๗ ดอกบุนนาค ๘ บดเป็นผง ละลายน้ำนมแพะ หรือน้ำนมโค หรือน้ำดอกไม้กิน
น้ำตาลกรวด น้ำตาลทราย ขัณฑสกร จันทน์ทั้ง ๒ ตรีผลา เหล่านี้มีคุณเสมอกัน แก้โรคหอบเพราะโทษน้ำเหลืองแลเสมหะ เอาพริกไทย ๑ ขิง ๒ ดีปลี ๓ เอ็น ๔ ผลกระวาน ๕ อบเชย ๖ ดอกบุนนาค ๗ บดเป็นผง แทรกตรีผลา จันทน์ทั้ง ๒ น้ำตาลกรวด น้ำตาลทราย ขัณฑสกร ละลายน้ำนมโค หรือน้ำนมแพะ หรือน้ำดอกไม้แก้หอบเพื่อ น้ำเหลืองและเสมหะ หายแล
ผลมะตูมอ่อน แก้เพื่อลม ให้ปวดท้องปวดศีรษะ ให้อาเจียนผอมเหลือง เอาตรีกฏุก คนทีสอ คนทีเขมา เปลือกเพกา เอาสิ่งละเท่ากัน เอาผลมะตูมอ่อนเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำนมทั้ง ๕ กิน
สะค้าน แก้ธาตุทั้ง ๔ อันยิ่งหย่อนมิได้เสมอกัน แก้ไข้ลงท้องให้เบื่ออาหาร เอาพริกไทย ขิง รากละหุ่งแดง เทียนดำ กะทือ บอระเพ็ด เอาสิ่งละเท่ากัน เอาสะค้านเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำตรีผลากิน เป็นยาคุมธาตุด้วย
ยางรักขาว แก้ลมริดสีดวงทั้งปวง เอาลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กานพลู เบญกานี ดองดึง หัศคุณเทศ รากเจตมูลเพลิง รากเท้ายายม่อม รากแคแตร เอาสิ่งละเท่ากัน เอายางรักขาวประสมพอควร บดเป็นผง ละลายน้ำขิงกิน แก้ริดสีดวง ๑๒ จำพวก
ยางรักดำ แก้โลหิตพิการทำให้เนื้อหนังเปื่อยพุพอง เอาตรีกฏุก รากแบก (รากกะเบาหรือรากตะแบกต้องค้นเพิ่ม)รากมะรุม ยาข้าวเย็น ดอกบุนนาค เอาสิ่งละเท่ากัน ประสมกับยางรักดำพอควร ยานี้ดองหรือต้มกินก็ได้
หญ้าหนวดแมว แก้ลมอัณฑฆาต แก้โลหิตพิการ กระทำให้คันในเนื้อหนังพองขึ้นมีพิษ เอาผลกระวาน ใบกระวาน ตรีกฏุก เทียนดำ เอาสิ่งละเท่ากัน เอาหญ้าหนวดแมวเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำร้อน หรือสุรากิน
หอมแดง แก้ลมอากาศธาตุ ทำให้ท้องขึ้นแลคันทั่วกาย ให้ตาพร่า ไฟธาตุกำเริบ ทำให้กินอาหารมาก เอาพริกไทย เกลือสินเธาว์ จันทน์ทั้ง ๒ เมล็ดมะปราง เอาสิ่งละเท่ากน เอาหอมแดงเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำร้อนกิน
ผักชีละว้า แก้ไข้ให้เมื่อยทั่วรางกาย นอนมิหลับ ให้สะอึก ให้เรอ เอาใบกระวาน ผลกระวาน เทียนทั้ง ๕ เอาสิ่งละเท่ากัน เอาผักชีละว้าเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำขิง น้ำกระเทียมต้ม เอาคุลีการกวนให้สุก ละลายยานี้กิน
เปลือกมะรุม แก้ลมอัมพาต ให้มือตายเท้าตายหูตึง ลิ้นกระด้างคางแข็งเอาพริกหาง ตรีกฏุก ว่านน้ำ เถาคัน ใบขัดมอน เอาสิ่งละเท่ากัน เอาเปลือกมะรุม เท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำขิง หรือน้ำผึ้ง หรือน้ำไพล น้ำส้มพอูม กิน
รากมะรุม แก้วาโยธาตุกำเริบ ให้ฟกบวมแลคลื่นเหียน ให้ตัวเย็น เอาตรีกฏุก ไพล ข่า โกฐทั้ง ๕ เอาสิ่งละเท่ากัน เอารากมะรุมเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงละลายสุราหรือน้ำส้มพอูม น้ำส้มส้า น้ำขิง น้ำข่ากิน
รากถั่วพู แก้โรคเป็นเพื่อวาโยธาตุกำเริบ แก้ดีพลุ่งพล่าน กระทำให้ตาแดง ให้คลั่งเพ้อ ให้ปวดมวนท้อง เอาพริกไทย จันทน์ทั้ง ๒ กฤษณา เอาสิ่งละเท่ากัน เอารากถั่วพูเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง เอาน้ำมะพร้าว น้ำกะทือ น้ำอ้อย คุลีการ ละลายยานี้กิน
แตงนก แก้ไข้เป็นเพื่อลม ให้มึนตึง เป็นผื่นพรึงขึ้นทั้งตัว ให้หูตึง กระทำให้จิตใจกระวนกระวาย เอาโกฐทั้ง ๕ กฤษณา ดอกกรรณิการ์ ดอกไม้แดง ดอกกระถินพิมาน เอาสิ่งละเท่ากัน เอารากแตงนกเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้ง น้ำดอกไม้ หรือน้ำส้มส้ากิน
พญายา แก้ไข้เพื่อโลหิตกำเริบ ให้คันทั้งตัว ให้บวมท้อง ไส้พอง ท้องสั่นโครกคราก เอาหญ้าพันงูแดง ไพล รากตองแตก เอาสิ่งละเท่ากัน เอาพญายาเท่ายาทั้งหลายบดเป็นผง ละลายน้ำร้อน น้ำขิง น้ำส้มพอูม หรือสุรากิน
อังกาบ แก้หญิงขัดระดู อยู่ไฟมิได้ เอาใบผักเป็ด ใบไผ่ป่า ไพล ข่า ขิง พริกไทย เอาสิ่งละเท่ากัน เอารากอังกาบเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายสุรา หรือน้ำขิง น้ำร้อน น้ำมะนาวกิน
ยอ แก้ลมกำเริบให้มวนท้อง ให้เท้าเย็น ให้หาวเรอและอาเจียน เอาเทียนดำ ว่านน้ำ ตรีกฏุก มหาหิงคุ์ กระเทียม เกลือสินเธาว์ เอาสิ่งละเท่ากัน บดเป็นผง ละลายน้ำขิง หรือน้ำมะนาว หรือน้ำผลยอต้มกิน
ดาวเรืองใหญ่ แก้หืดไอแลฝีต่าง ๆ แก้กลากเหล็กแลพยาธิ์ ๑๒ จำพวก แก้เรื้อนดอกหมาก เรื้อนดาวเรือง เรื้อนไฟ เรื้อนน้ำเต้า เรื้อนผิวมะกรูด เรื้อนงูเห่า มะเร็งคุณ มะเร็งชอน กลาก คุดทะราดหูด คุดทะราดดอกบุก มันทำให้ผอมแห้งตัวแตกกระแหง เอาสารปากนก ๑ บาท กำมะถันเหลือง ๒ บาท ปรอทก็ได้ ชาดก้อนก็ได้ ๒ สลึงเฟื้อง กวนกับน้ำใบดาวเรืองใหญ่ ๓ วัน แล้วเสกด้วยสักกัตวา ๑๐๘ คาบ ๗ วัน กินตามกำลังวันตั้งแต่วันอาทิตย์เป็นต้นไปกินวันแรก ๑ เม็ด ๒, ๓, ๔, เม็ดจนถึง ๗ เม็ด หายแล
กะเช้าผีมด แก้พุพองเพื่อลมแลเลือด เอาผลจันทน์เทศ ขิง รากเสนียด เปลือกพิลังกาสา เอาสิ่งละเท่ากัน เอากะเช้าผีมดเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำมูตรกิน
สมี แก้ไข้เพื่อโมหะโทษกล้า จึงกระทำให้เป็นไข้ เอาเทียนทั้ง ๕ จันทน์ทั้ง ๒ กานพลู เอาสิ่งละเท่ากัน เอาใบสมีเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำตาลทรายหรือน้ำดอกไม้ หรือน้ำส้มส้ากิน
ทองเครือ แก้ลมแล โลหิตระคนกัน กระทำให้เกิดน้ำลายน้ำมูกมาก เหงื่อมาก เอาจันทน์ทั้ง ๒ รากถั่วพู เอาสิ่งละเท่ากัน เอาดอกทองเครือเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงละลายน้ำร้อนกิน ชะโลมด้วยน้ำดอกไม้
โกฐจุฬาลัมพา แก้ลมอันมิได้เป็นปกติ กระทำให้ร้อนให้เย็น แต่มีเหงื่อไหลออกมา เอาขอนดอก ขิงสดสิ่งละส่วน เอาโกฐจุฬาลัมพา ๒ ส่วน บดเป็นผง ละลายน้ำดอกไม้น้ำจันทน์ขาว หรือน้ำร้อนกิน
โกฐก้านพร้าว แก้โลหิตพิการ โลหิตดำบางเหลวบ้าง เป็นฟองบ้าง ให้จับเชื่อมมัว ให้เมื่อยทั่วร่างกาย เอาหญ้าชันกาด ขิงแห้ง รากชุมเห็ด เอาสิ่งละส่วน เอาโกฐก้านพร้าว ๓ ส่วน ต้มกิน หรือจะบดเป็นผง ละลายน้ำจันทน์ขาว หรือน้ำส้มส้า หรือน้ำร้อนกิน หรือจะรากมะพร้าว รากคนทิสอ หัวบัวบก ต้มเอาน้ำละลายยานี้กินก็ได้
โกฐพุงปลา แก้โลหิตพิการและเสมหะพิการ ทำให้ท้องขึ้น ให้จุกอกกินข้าวแลน้ำแค้นในทรวงอก เป็นเพื่อลมอังคมังคานุสารีวาต เอาว่านน้ำ ไพล กระเทียม พริกไทย เปลือกกุ่มบก เอาสิ่งละเท่ากัน เอาโกฐพุงปลาเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำส้มส้า หรือน้ำเกลือกิน
โกฐสอ แก้ไข้จับแลลมอัมพฤกษ์ ทำให้ร้อนเท้าร้อนหลัง ให้แสบอก ให้เจ็บหว่างสะบัก เอาเบญขี้เหล็ก ตรีกฏุก โคกกระสุน เอาสิ่งละเท่ากัน เอาโกฐสอเท่ายาทั้งหลายบดเป็นผง ละลายน้ำขิง หรือน้ำร้อนกิน ถ้าจะให้ระบายละลายน้ำดีเกลือกิน
โกฐกระดูก แก้ลมอัมพฤกษ์ซึ่งกระทำให้คลื่นเหียนจุกเสียด ให้หูตึง ให้ตามืด เอาว่านน้ำ ข่า เปลือกตีนเป็ด เปลือกมะรุม ตรีกฏุก เอาสิ่งละเท่ากัน เอาโกฐกระดูกเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำส้มส้า หรือน้ำสุรากิน
โกฐเชียง แก้ไข้เพื่อกำเดา ให้หนาว ให้ร้อน ให้ระส่ำระสาย ให้ท้องขึ้น กินอาหารมิได้ ให้เหงื่อตก ให้หอบ เอาว่านหางช้าง ตรีกฏุก ข่า กานพลู เอาสิ่งละเท่ากัน เอาโกฐเชียงเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำส้มส้ากิน
โกฐกะกลิ้ง แก้ไข้เพื่อเสมหะพิการ ด้วยลมอุทธังคมาวาต และกำเดากำเริบให้ปวดศีรษะ มีน้ำมูกมากให้ตาแดง ผูกเป็นพรรดึก เอาว่านน้ำ ขิง ข่า ผลราชดัด ใบจิงจ้อ ใบสลอด ดีปลี ยาดำ มหาหิงคุ์ ประสมด้วยโกฐกะกลิ้งสิ่งละส่วน บดเป็นผง เอารากกระท้อน รากข่อยหยอง รากหญ้าตีนนก ต้ม ๓ เอา ๑ ละลายยานี้กิน
โกฐเขมา แก้ลมอุทธังคมาวาต เพื่อลมอันบังเกิดแต่กองอาโปธาตุ ให้มือเท้าสั่น ให้เมื่อยขบทั่วตัว เอาเปลือกประคำไก่ เปลือกกุ่มบก กระเทียม กระชาย เอาสิ่งละเท่ากันเอาโกฐเขมาเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงแช่มูตรโคดำไว้ ๓ วัน ตากแด(แดด)ให้แห้ง บดละลายน้ำส้มส้ากิน
ผลจันทน์เทศ แก้วาโยธาตุกำเริบ ให้ปวดท้องเป็นเสมหะมูกเลือด ให้ทุรนทุรายนอนไม่หลับ เอาเปลือกคนทา รากมะตูม รากเท้ายายม่อม รากชุมเห็ดเทศ รากกรรณิการ์ เอาสิ่งละเท่ากัน เอาผลจันทน์เทศเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำขิง หรือน้ำดอกไม้กิน
เทียนดำ แก้วาโยธาตุกำเริบ ให้คลื่นเหียนอาเจียนลมเปล่า ให้ตัวร้อน เอา ขิง ข่า สิ่งละส่วน เทียนดำ ๒ ส่วน บดเป็นผง ละลายน้ำจันทน์ขาวกิน
เทียนเยาวพานี แก้เสมหะพิการ ให้ปวดมวนท้อง เอาลูกสมอไทย กระเทียม เอาสิ่งละเท่ากัน เอาเทียนเยาวพานีเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงเคล้าน้ำมะนาวเป็นกระสาย ผึ่งแดดให้แห้ง เอาเปลือกตะแบก หนามเล็บเหยี่ยวต้มเอาน้ำละลายยานี้กิน
เทียนตาตั๊กแตน แก้วาโยธาตุกำเริบ ให้ปวดมวนให้ท้องขึ้น ลงท้อง เอาพริกไทยดำ เปลือกมะเดื่อ เปลือกแคแดง เอาสิ่งละเท่ากัน เอาเทียนตาตั๊กแตนเท่ายาทั้งหลายบดเป็นผง ละลายน้ำขมิ้นชัน แทรกเกลือกิน ถ้ามิฟังละลายน้ำผลเบญกานีกิน
เทียนสัตตบุษย์ แก้ววาโยธาตุ เตโชธาตุ กำเริบ อาโปธาตุหย่อน ให้เป็นบิดปวดมวน เอาใบเนระพูสี กระเทียมกรอบ ดีปลี เอาสิ่งละเท่ากัน เอาเทียนสัตตบุษย์เท่ายาทั้งหลายบดเป็นผง เอาเปลือกตะแบก หนามเล็บเหยี่ยวต้มเอาน้ำละลายยานี้กิน ถ้าลงท้องเอาเทียนข้าวเปลือก จันทน์ทั้ง ๒ เบญกานี กระเทียม เปลือกขี้อาย หางกราย ต้มเอาน้ำละลายยานี้กิน
เทียนข้าวเปลือก แก้ปถวีธาตุกำเริบ ให้เป็นบิดตกมูกเลือดเป็นหัวกุ้งเน่า เหม็นเน่า เป็นเพื่อเสมหะพิการ แลลมกำเริบ เอาผลเบญกานี ลูกจันทน์ ปิ้งไฟให้เหลือง เอาสิ่งละเท่ากัน เอาเทียนข้าวเปลือกเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำมะนาว น้ำส้มส้ากิน ถ้ามิฟังละลายน้ำเปลือกมะเดื่อกิน
ผลกระวาน แก้ไข้เพื่ออากาศธาตุกำเริบ ให้ปวดศีรษะ แลร้อนกระบอกตาท้องขึ้น เจ็บกระดูกทุกข้อ เอาจันทน์ทั้ง ๒ ผลพิลังกาสา พริกหอม พริกหาง การบูร เอาสิ่งละเท่ากัน เอาผลกระวานเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำมะงั่ว หรือน้ำร้อน น้ำดอกพิกุลกิน
ใบกระวาน แก้ไข้เพื่อวาโย โลหิตแลอาโปธาตุกำเริบ ให้จุกเสียดเป็นก้อนในท้อง นอนมิหลับ มักโกรธ เอาตรีกฏุก ขอนดอก โกฐหัวบัว จันทน์ทั้ง ๒ กฤษณา เอาสิ่งละเท่ากัน เอาใบกระวานเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำตาลกรวด น้ำตาลทรายกิน
จันทน์ขาว แก้ไข้เพื่ออากาศธาตุกำเริบ ให้ท้องลั่น ตาแดง ตัวร้อน เมื่อยต้นคอ เหม็นคาวคอ เอาว่านน้ำ หัศคุณเทศ เจตพังคี หัวหญ้าชัดกาด หญ้าลังกา เอาสิ่งละเท่ากันเอาจันทน์ขาวเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำ น้ำอ้อย ระคนกันกิน
จันทน์แดง แก้ไข้พิษแลไข้เพื่ออาโปธาตุกำเริบ วาโยธาตุ จึงเป็นจะละนะ มิได้ปกติ ทำให้ลงท้องปวดมวน เอาเขากระบือเผือกเผา ตรีกฏุก ผลเบญกานี เนระพูสี เอาสิ่งละส่วน เอาจันทน์แดง ๒ ส่วน บดเป็นผง ละลายน้ำเปลือกมะเดื่อกิน
ดอกสารภี แก้โลหิตพิการ ให้ตัวบวม ให้ลงท้อง สวิงสวาย ให้อยากอาหาร แต่บริโภคมิได้ เอาเจตมูลเพลิง สะค้าน ตรีกฏุก บอระเพ็ด สารส้ม เอาสิ่งละเท่ากัน เอาดอกสารภีเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำอ้อยแดง หรือน้ำผึ้ง หรือน้ำส้มสายชูกิน
ดอกมะลิ ดอกพิกุล แก้ไข้มิรู้สมปฤดี ให้ร้อนให้เย็น ให้เพ้อบ่นไปเป็นไข้บาทะจิต เอาดอกจำปาขาว ดอกกรรณิการ์ ดอกทองกวาด ดอกอังกาบ พริกหอม พริกหาง เอาสิ่งละเท่ากัน เอาดอกมะลิหรือดอกพิกุลเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง เอาน้ำมะพร้าวนาฬิเกตั้งไฟให้สุกละลายยานี้กิน
ดอกบุนนาค แก้ไขเพื่อลมอากาศธาตุกำเริบ ให้ตามืดหูตึงหาวเรอ เอากระเทียม ลูกสมอไทย ตรีกฏุก จันทน์ทั้ง ๒ เทียนตาตั๊กแตน เอาสิ่งละเท่ากัน เอาดอกบุนนาคเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำจันทน์ขาว หรือน้ำไพลกิน
เปลือกบุนนาค แก้ไข้เพื่ออากาศธาตุกำเริบ ให้เวียนศีรษะมึนตึงตัวเย็น ตามืด เอาต้นผักชีล้อม ตรีกฏุก กระเทียม เอาสิ่งละเท่ากัน เอาเปลือกบุนนาคเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำดอกไม้ เกลือ น้ำอ้อย ระคนกันกิน
รากผลใบบุนนาค แก้ไข้เพื่อเตโชธาตุกำเริบ มีอาการเจ็บท้อง คลื่นเหียนแล สะอึก เอาว่านน้ำ ใบคนทิสอ รากไผ่ป่า รากสะไอ ตรีกฏุก เอาสิ่งละเท่ากัน เอารากบุนนาคก็ดี ใบบุนนาคก็ดี ผลบุนนาคก็ดี เอาแต่อย่างหนึ่ง เอาเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงเอาใบมะอึก ใบตำลึง ใบข่า ตำคั้นเอาน้ำละลายยานี้กิน
ดอกบัวหลวงแดง แก้ไข้ในคิมหันตฤดู เพื่อปถวีธาตุกำเริบ ทำให้ตัวร้อนบ้างตัวเย็นบ้าง เอาหญ้าพองลม ขิง หญ้าลังกา เอาสิ่งละเท่ากัน เอาดอกบัวหลวงแดงเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำจันทน์ทั้ง ๒ หรือน้ำดอกไม้ น้ำซาวข้าวกิน
ดอกบัวหลวงขาว แก้ไข้เพื่อลมเพื่อโลหิตเพื่อเสมหะ ทำให้ตัวเย็นคลื่นเหียน เมื่อยขบตามร่างกาย ให้ตาพราย ๆ เป็นหิงห้อย เอาดีปลี จันทน์ทั้ง ๒ ใบน้ำเต้า ฆ้องสามย่าน เอาสิ่งละเท่ากัน เอากอก(ดอก)บัวหลวงขาวเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำดอกพิกุล ดอกมะลิ หรือน้ำดอกบุนนาค ดอกแคแตร หรือน้ำตำลึงกิน
ดอกสัตตบุษย์ แก้ไข้เพื่อธาตุทั้ง ๔ กำเริบ ให้ปวดมวน ให้ร้อนท้อง ไม่มีกำลังให้เชื่อมมึน ให้คางล้าเจรจามิได้ หาสมปฤดีมิได้ เอาโกฐทั้ง ๕ ตรีผลา จันทน์ทั้ง ๒ รากหญ้าตีนนก ชะเอมเทศ ชะลูด เอาสิ่งละเท่ากัน เอาดอกสัตตบุษย์เท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำสุพรรณทลิกา หรือน้ำหญ้าลูกเค้า หรือน้ำดอกไม้ หรือน้ำส้มส้ากิน
ดอกบัวเผื่อน แก้ไข้เป็นด้วยธาตุทั้ง ๔ กำเริบ ปวดจุกอก เพื่อโลหิตพิการให้ท้องขึ้น เอาหัวหญ้าชันกาด หัวแห้วหมู โกฐทั้ง ๕ เทียนดำ จันทน์ทั้ง ๒ เอาสิ่งละเท่ากัน เอาดอกบัวเผื่อนเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผงละลายน้ำดอกไม้ น้ำตาลทราย น้ำส้มส้ากิน
ดอกบัวขม แก้ไข้เพื่ออากาศธาตุกำเริบ ให้ปวดศีรษะ ให้ตัวร้อนเมื่อยขบทั่วร่างกาย ให้คลื่นเหียนวิงเวียน เอาใบกระวาน ผลกระวาน รากเสนียด รากตำลึง เอาสิ่งละเท่ากัน เอาดอกบัวขมเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำจันทน์ทั้ง ๒ หรือน้ำดอกไม้ หรือน้ำซาวข้าวกิน
กัญชา แก้ไข้ผอมเหลืองหากำลังมิได้ ให้ตัวสั่นเสียงสั่น เป็นด้วยวาโยธาตุกำเริบ นอนมิหลับ เอาตรีกฏุก จันทน์ทั้ง ๒ ใบสะเดา ใบคนทีเขมา พริกไทยล่อน เอาสิ่งละเท่ากัน เอาใบกัญชาเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง เอาน้ำมะพร้าว น้ำผึ้ง น้ำส้มส้า น้ำตาลทราย กะทือสด น้ำเบญจทับทิม ต้มละลายยานี้กิน
ว่านน้ำ แก้อาโปธาตุกำเริบ ให้ปวดศีรษะ ให้เคืองตา หูดังอื้อ ๆ ให้เมื่อยต้นคอ เอาโกฐหัวบัว ตรีกฏุก กระเทียม เอาสิ่งละเท่ากัน เอาว่านน้ำเท่ายาทั้งหลายบดเป็นผง เอาน้ำผึ้ง น้ำตาล ระคนกันละลายยานี้กิน
มะยม แก้ไข้เพื่ออากาศธาตุกำเริบ ให้เท้าเย็นตัวร้อนรุ่มไปมิได้เป็นเวลาถ่ายปัสสาวะบ่อย เอาดอกราชพฤกษ์ รากคัดเค้า ตรีกฏุก เอาสิ่งละ ๑ ส่วน เอาใบมะยม ๒ ส่วน บดเป็นผง ละลายน้ำร้อน หรือน้ำหอมแดง แทรกสุราเล็กน้อยกิน
อบเชยเทศ แก้ไข้เพื่อโลหิตกำเริบ ให้อาเจียน ให้จุกเสียด ให้ตาแดง เอาโกฐทั้ง ๕ ตรีกฏุก เอาสิ่งละเท่กัน เอาอบเชยเทศเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำส้มส้า น้ำมะงั่ว น้ำมะนาวกิน
อบเชยญวน แก้ปถวีธาตุกำเริบ ให้เจ็บหลัง หลังแข็ง เส้นท้องตึง ชักกระตุก ให้ปวดมวนท้อง เอารากพริกไทย รากกุ่มน้ำ รากกุ่มบก รากไม้รวก ตรีกฏุก ไม้ฉำฉา เอาสิ่งละเท่ากัน อบเชยญวนเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้ง หรือน้ำส้มส้ากิน
แก้อาโปธาตุกำเริบแลโลหิตพิการ เมื่อยขบทั่วร่างกาย ท้องขึ้นเวลาเช้า ลิ้นไม่รู้รสอาหาร เหม็นผักปลา เอารากเจตมูลเพลิง พริกไทยล่อน พริกหอม พริกหาง รากช้า เอาสิ่งละเท่ากัน เอาแก่นขนุนเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำผึ้งกิน
ผลเอ็น แก้วาโยธาตุกำเริบ เพื่อลมอากาศธาตุ ให้คันทั้งตัวดังไรไต่ ให้ตามืด หูตึง เอารากจิงจ้อ เปล้าน้อย แฝกหอม รากกรรณิการ์ เอาสิ่งละ ๑ ส่วน เอาผลเอ็น ๒ ส่วนบดเป็นผง ละลายน้ำผึ้งกิน
สมุลแว้ง แก้ธาตุทั้ง ๔ กำเริบ กระทำให้โลหิตเสีย ให้บวมทั้งตัว เอารากช้าพลู ผลกระวาน ใบกระวาน ตรีกฏุก มหาหิงคุ์ เอาสิ่งละเท่ากัน เอาสมุลแว้งเท่ายาทั้งหลายบดเป็นผง ละลายน้ำขิง น้ำข่า น้ำกระเทียม ระคนกันกิน
ชะเอมเทศ แก้ไข้เพื่อเสมหะพิการ ให้เจ็บอกเจ็บหลัง ให้ร้อนแลไอแห้ง ไม่มีเสมหะ เอาขิงสด ผลกระวาน ดีปลี เกลือสินเธาว์เอาสิ่งละเท่ากัน เอาชะเอมเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำมะนาว หรือน้ำข่า หรือน้ำตาลกรวด น้ำตาลทราย ขัณฑสกรกิน
หญ้าลูกเค้า แก้ไข้เพื่อโลหิตกำเริบ เอาไพล รากคัดเค้า ก้านสะเดา ขมิ้นอ้อย เอาสิ่งละเท่ากัน เอาหญ้าลูกเค้าเท่ายาทั้งหลาย ต้มกิน
รากเสนียด แก้ไข้เพื่อลมกำเริบ ให้ตัวร้อนผอมเหลือง เอารากหญ้าลังกา ว่านน้ำ เอาสิ่งละเท่ากัน เอารากเสนียดเท่ายาทั้งหลาย ต้มกิน
เท้ายายม่อม แก้ตัวร้อน ให้หนาวปวดศีรษะ ไม่มีกำลัง ให้สติฟั่นเฟือน หาสมปฤดีมิได้ เสมหะกำเริบ เอารากเข็มขาว รากเข็มแดง เอาสิ่งละส่วน เอารากเท้ายายม่อม ๒ ส่วน ต้มกิน เมื่อกินได้แทรกน้ำอ้อยพอควร
น้ำนมโค แก้ไข้เพื่อโลหิตและฝีพิษผีกาฬ ให้ผอมเหลือง ให้หอบ ให้อาเจียน เอาพริกไทย น้ำตาลทรายแดง ละลายน้ำข้าวต้มส่วนหนึ่ง น้ำนมโคส่วนหนึ่งกิน
เนย เมื่อต้นไข้แพทย์จะประกอบกับยาให้กินมิควร ถ้าไข้ยังไม่ถอยตกให้ถึงสันนิบาตแล้ว แพทย์จะแทรกยาให้กินก็ควร ถ้าแพทย์มิได้พิเคราะห์ให้แจ้ง ให้กินเข้าไปเมื่อต้นไข้ก็จะถึงมรณะ เพราว่าแพทย์มิรู้คัมภีร์สรรพคุณ จึงได้ทำผิดไป เมื่อทำผิดไปแล้วให้ประกอบยาแก้พิษเนยเสีย ยาแก้พิษแสลงมีดังนี้ เอาเมล็ดบัวหลวง หัวแห้ว ผลกระจับน้ำ เกสรบัวหลวง รากมะกอก รากมะปรางเปรี้ยว รากมะปรางหวาน รากหมาก รากมะพร้าว เหมือนคน บดเป็นผง ละลายน้ำร้อน หรือน้ำดอกไม้ หรือน้ำอ้อยแดง กินถอนพิษผิดสำแดงเพื่อไข้สันนิบาต หายแล
ทองหลางใบมน แก้ไข้ปากหวาน ปากขม ปากเปรี้ยว เพื่อธาตุทั้ง ๓ ไม่ปกติ คือ วาโยธาตุ ปถวีธาตุ อาโปธาตุ กำเริบ ให้ปวดมวนท้องๆ ขึ้น จึงให้ปากหวาน ปากขม ปากเปรี้ยว เอารงทองประสะให้บริสุทธิ์ ผักคราด มะเขือเทศ ใบกระวาน พริกไทย เอาสิ่งละเท่ากัน เอาใบทองหลางใบมนเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง แล้วเอารากแคแตร สังกรณีเกลือ ตำคั้นเอาน้ำละลายยานี้กิน
ใบคนทา แก้ไข้ให้เจ็บท้อง ให้อาเจียน เอาผิวมะกรูด ขิง ดีปลี ว่านน้ำ เมล็ดผักชี เอาสิ่งละเท่ากัน เอาใบคนทาเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำเทียนดำ กานพลู ต้มกิน
ช้าแป้น แก้ไข้หอบหิว แสบอก ให้มือตายเท้าตาย เอาตรีกฏุก กะเพรารากสลอด ว่านน้ำ เอาสิ่งละเท่ากัน เอารากช้าแป้นเท่ายาทั้งหลาย ต้มกิน
รากกระทุงหมาบ้า ขับโลหิตอันเสียเหลวจาง เป็นด้วยธาตุทั้ง ๔ มิได้เสมอกัน เอารากมะนาว รากมะตูม รากฟักข้าว รากเสนียด รากงิ้ว รากง้าว ตรีกฏุก เอาสิ่งละส่วน เอารากกระทุงหมาบ้า ๒ ส่วน ใบคนทิสอเท่ายาทั้งหลาย ต้มกิน
ไพล แก้โลหิตมิสะดวก ตกหมกช้ำเกรอะกรังอยู่ตามสันหลัง จึงบังเกิดเป็นโรคสันทะคาด เอาเมล็ดผักกาด หญ้ายองไฟ ผักเป็ดแดง กระเทียม ตรีกฏุก เอาสิ่งละเท่ากัน เอาไพลเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายสุรา หรือน้ำส้มสายชู น้ำส้มส้ากิน
ขัดมอน แก้ไข้เพื่อโลหิตพิการ ให้เหม็นเน่าเหม็นคาว เป็นก้อนขัดอยู่เดินมิสะดวก กระทำให้ร้อน เอาหญ้าพันงูขาว ตรีกฏุก ไพล เทียนดำ สารส้ม เอาสิ่งละเท่ากัน เอารากขัดมอนเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายสุรา หรือน้ำมะขามเปียกกิน
ผักกะชับ แก้หญิงขัดฤดู เอาเทียนดำ ใบจำปา ตรีกฏุก กระเทียม เอาสิ่งละเท่ากัน เอาผักกระชับเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำใบกะเม็งกับสุราระคนกันกิน
เอื้องเพชรม้า แก้ไข้อันหาสมปฤดีมิได้ ให้เจ็บเพื่อโลหิตพิการแล่นไปทั่วกายเพราะว่าโยธาตุยิ่งบ้างหย่อนบ้างมิได้เสมอกัน เอาใบทองหลางใบมน ว่านน้ำ ตรีผลา เปลือกมะรุม เอาสิ่งละ ๑ ส่วน เอาเอื้องเพชรม้า ๒ ส่วน บดเป็นผง ละลายน้ำร้อนหรือน้ำส้มส้ากิน
กันเกรา แก้หญิงอายุ ๑๔, ๑๕, ๑๖ ปี ระดูมิได้ปกติจึงเป็นไข้ มีอาการจุกเสียดเพราะโบหิต(โลหิต)เป็นก้อนอยู่ในท้อง ทำให้ผอมเหลืองอาจถึงตายก็ได้ เอาหัศคุณเทศ แก่นขี้เหล็ก หญ้าพันงูแดง ดอกคำฝอย รากกุ่มบก พริกไทย สารส้ม เอาสิ่งละเท่ากัน เอาแก่นกันเกราเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง ละลายน้ำมะนาว หรือน้ำส้มส้า หรือน้ำไพลกิน
รากมะตาดเครือ แก้หญิงขัดระดูปีหนึ่งสองปีก็ดี เป็นไข้ผอมเหลือง ผอมแห้งอาจถึงตาย เอาตรีกฏุก ไพล ผลคัดเค้า เอาสิ่งละส่วน รากมะตาดเครือ ๒ ส่วน ตำเอาน้ำแทรกเกลือสินเธาว์ต้มกิน
รากกระดังงา แก้หญิงไข้เพื่อโลหิตแลลมระคนกัน และเสมหะพิการด้วยวาโยธาตุกำเริบ ทำให้จุกเสียดผอมเหลือง ไอ ทำให้ตัวเป็นเกล็ดดังงูเห่า เอาหัศคุณไทยเปล้าใหญ่ เปล้าน้อย พริกไทย เกลือ เอาสิ่งละ ๑ ส่วน เอารากกระดังงา ๒ ส่วน เอาแช่มูตรโคแล้วผึ่งแดงให้แห้ง แล้วบดเป็นผง เอาน้ำบอระเพ็ด น้ำผึ้งระคนกัน ละลายยานี้ปั้นเป็นลูกกลอนกิน
รากปล้องป่า แก้ไข้เพื่อโลหิตแลลมระคนกันเพราะเสมหะกำเริบ มีอาการปวดท้องจุกเสียด ผอมเหลือง หูไว เอารากกุ่มบก เปล้าใหญ่ เปล้าน้อย หัวบุกคางคก ส้มส้าเอาสิ่งละ ๑ ส่วน เอารากปล้องป่า ๒ ส่วน บดเป็นผง ละลายน้ำส้มส้า หรือน้ำพอูมกิน

ว่าด้วยสรรพคุณกระสายยา
แฝกหอม ยอดหว้า ยอดมะม่วงพรวน ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้ฉะทิโรค
ข้าวตอก พุดซา ทับทิม ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้ฉะทิโรค
ขิงสด โกฐจุฬาลัมพา บดระเพ็ด ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้กระหาย
สะเดาดิน หัวแห้วหมู ขี้กา, ลูกผักชี ทั้ง ๔ สิ่งนี้แก้กระหาย
น้ำตาลกรวด ช้องแมว จันทน์เทศ ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้ร้อนกระหาย
เขาตอก แฝกหอม ชะเอม อบเชย รากบัวหลวง ทั้ง ๕ สิ่งนี้แก้ร้อนกระหาย
โกฐพุงปลา มะเขือหนาม มะเขือขาว บัวหลวง ทั้ง ๔ สิ่งนี้แก้สะอึก
เปราะหอม ตำแยเครือ เมล็ดพุดซา ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้สะอึก
ขิงสด เปราะหอม กะเพรา บัวหลวง กระวาน ทั้ง ๕ สิ่งนี้แก้ไอแลหอบ
คนทิสอ ชะเอม ผักโหมหิน ตำแยเครือ ทั้ง ๔ สิ่งนี้แก้ไอ
ลูกสมอไทย ดีปลี โกฐพุงปลา รากมะเขือหนาม ทั้ง ๔ สิ่งนี้แก้ไอ
รากมะเขือหนาม รากผักเค็ด ทรงบาดาล ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้ไอเพื่อลม
ในเสนียด รากมะเขือนหนาม ทั้ง ๒ สิ่งนี้แก้เพื่อเสมหะ
ลูกมะขามป้อม หญ้าแพรก ทั้ง ๒ สิ่งนี้แก้ไอเพื่อดี
ตรีกฏุก ตำแยเครือ เปราะหอม ทั้ง ๕ สิ่งนี้แก้แทรกน้ำตาลทรายแก้ไข้สันนิบาต
โตกกระสุน อ้อยป่า อบเชย ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้ขัดปัสสาวะ
โคกกระสุน หญ้าแพรก อ้อยเครือ หัวแห้วหมู ทั้ง ๔ สิ่งนี้แก้ขัดปัสสาวะ
ลูกสมอ ตรีกฏุก เกลือลิน(สิน)เธาว์ ทั้ง ๕ สิ่งนี้แก้เสมหะไหล แก้หอบ
ใบเสนียด ดีปลี ขิงสด ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้เสมหะ
เกลือ ลูกสมอ ลูกผักชี พริกไทย ทั้ง ๔ สิ่งนี้แทรกน้ำผึ้งแก้เสมหะไหล
ตรีกฏุก มะเขือหนาม ชะเอม ทั้ง ๕ สิ่งนี้แทรกตรีชาด (คือชาดจอแสชาดก้อน ชาดหรคุณ) น้ำผึ้ง แก้เขฬะไหล แก้กิมิชาติ แก้สุระเภท (คือเสมหะ ปิตตะ วาตะ กำเริบ)
ตรีกฏุก ลูกสมอ กระเทียม ผักชี ทั้ง ๖ สิ่งนี้แทรกน้ำผึ้ง แก้สรรพเสมหะ
รากพุดจีน เกลือสินเธาว์ กระเทียม ขิงสด ทั้ง ๔ สิ่งนี้แทรกน้ำผึ้ง น้ำส้มเกลี้ยง แก้เสมหะอันหนัก
รากช้าพลู ดีปลี ขิงสด กระทียม ทั้ง ๔ สิ่งนี้แก้ให้ชุ่มเสมหะเป็นปกติ
มะตูม คนทิสอ เพกา ช้องแมว แคป่า ทั้ง ๕ สิ่งนี้เจริญไฟธาตุ แก้เสมหะ
น้ำผึ้ง ข้าวตอก ชะเอม ดินแดงเทศ ประยงค์ ทั้ง ๕ สิ่งนี้เจริญอาหาร
ง้าว ดินสุทธิ (คือดินสอพอง) น้ำตาลกรวด เปลือกโลด ทั้ง ๔ สิ่งนี้เจริญอาหาร
เมล็ดผักกาด ข้าวตอก ดีปลี ลูกสมอไทย ทั้ง ๔ สิ่งนี้แทรกน้ำตาลกรวดแก้ปัญจกาสะโรค
ลูกมะตูมอ่อน ผักชีลา ขิงสด ข้าวตอก ถั่วเขียว น้ำตาลกรวด ทั้ง ๖ สิ่งนี้แก้สรรพโรค
เยื่อมะขาม ตรีกฏุก เกลือสินเธาว์ น้ำตาลกรวด น้ำผึ้ง ทั้ง ๗ สิ่งนี้แก้สรรพฉะทิกาสะบริโภคอาหารมิได้
เทียนทั้ง ๒ น้ำตาลทราย จันทน์เทศ ผลเร่วโหญ่ อบเชยเทศ ทั้ง ๖ สิ่งนี้ ดอกจันทน์ ขิงสด ข้าวตอก ทั้ง ๓ สิ่งนี้แก้สรรพฉะทิประกอบกันทั้ง ๒ เป็นคณะโอสถก็ได้ เป็นกระสายก็ได้

สรรพคุณยาแก้ไข้ทรพิษ
ตะกั่วนม หอยขมที่เป็น หอยโข่งที่เป็น ปลาไหลที่เป็น ปลาช่อนที่เป็น รวม ๕ สิ่ง นี้มีรสคาวเย็น แช่น้ำอาบแลพ่นแรกเห็นยอดฝี หล่อให้ฝีขึ้น
ชะมดเช็ด กุ้งสด เชิงตะพาบน้ำ ฟองเป็น ทั้ง ๔ สิ่งนี้มีรสคาว ปลูกหัวฝีให้ขึ้นงาม
รากฟักข้าว ปลูกหัวฝีแลทำผิวให้อ่อน
หัวแลเถาตำลึง ปลูกหัวฝีแลแก้หัวฝีคล้ำ หรือด้านฝ่อ ฟอกหัวฝีให้ขาว
รากกำจาย กระจายหัวฝี
หัวถั่วพู พยุงหัวฝีแลถอนไส้ฝี
เปลือกสันพร้านางแอ พยุงหัวฝีแลรัดถานฝีกับทั้งแก้พิษ
ใบสะเดา รัดถานฝี ทำให้ฝีมีหนองเร็ว
ใบมะระ รัดถานฝีแลถอนไส้ฝี
หัวเปราะหอม รัดถานฝีแลดูดพิษ
โคกกระออม ผักขวง รัดถานฝีแลถอนไส้ฝี
เถาชิงช้าชาลี ทำให้ผิวฝีหนาแลรัดถานฝี ถอนไส้ฝี
เปลือกหมากเม่า เปลือกเพกา เปลือกกระท้อน เปลือกพุดซา ใบกะทุงหมาบ้า ใบชบา เปลือกแค ใบกระทุ่มนา ทำให้ผิวฝีหนา
รากกะตังบาย แก้ฝีแดงแลแก้ฝีกะตังบาย
รากก้างปลาแดง ใบมะกา เปลือกงิ้ว เปลือกหมากสงสุก ผลตำลึง ก้ามปูทะเล ทั้ง ๖ สิ่งนี้แก้ฝีแดง
เปลือกสมุลแว้ง แก้ถานฝีแดงแลเขียว
ผักบุ้งล้วม เปลือกหว้า ทั้ง ๒ สิ่งนี้แก้ถานฝีแดง
สารส้ม พอกถานฝีแลทำหัวฝีให้ขาว
ใบแลรากมะกล่ำเครือ รากหญ้านาง แก้ถานฝีแดงเมื่อมีหนองขึ้นแล้ว
รากหนามรอบข้อ ใบทุมราชา แก้พิษฝีต่างๆ
ใบบัวหลวง น้ำไส้ฟัก ใบมหากาฬ แก้พิษฝีปวดแสบปวดร้อน
เมล็ดราชพฤกษ์ เมล็ดขี้เหล็ก แก้ฝีกาฬ
งาช้างและนอ แก้พิษฝีปวดแสบปวดร้อน ปลูกหัวฝีให้ขึ้นงาม
ใบมะขาม ใบมะดัน ใบส้มป่อย ใบส้มเสี้ยว ใบส้มกบ ใบไม้ทั้ง ๕ นี้มีรสเปรี้ยวฟอกหัวฝีแลเร่งให้มีหนอง
หัวกะทือสด ทำให้ฝีอ่อน หล่อมิให้หัวฝีแห้งเป็นตะกรันได้
ผลเบญกานี กะเทาะเปลือกโพธิ์ กะเทาะเปลือกต้นมะขาม เปลือกเมล็ดมะขาม เปลือกมะเดื่อชุมพร เปลือกตะโกจีน ทั้ง ๖ สิ่งนี้มีรสฝาด สมานฝีกาฬแลหัวละลอกที่แตกร้าว
ใบบอน ใบตำแย ใบกระพังโหม กีบม้า รากจอก แก้ฝีคัน
ใบมะลิ แก้ระบมผิวเมื่อฝีขึ้นหนอง
หัวขมิ้นอ้อย แก้โลหิตมิให้แพร่ออกจากหัวฝี
หัวหอมแดง ข่า ๒ สิ่งนี้แก้ฝีพื้นแดง ไล่โลหิต ทำให้น้ำในหัวฝีจาง
ใบประคำไก่ ไล่โลหิตให้เข้าในหัวฝี
รากเกี่ยวไก่ หัวผักบุ้งนา ไล่ลำบองฝีให้ลดลง
หัวกระชาย แก้ลำบองฝีคั่ง
สรรพยาทั้งหลายที่กล่าวมาแล้วนี้ จะบดพอกหรือจะบดละลายน้ำพ่นแลอาบ หรือจะต้มจะแช่น้ำพ่นแลอาบก็ได้ แก้ฝีร้ายต่างๆ

ว่าด้วยสรรพคุณยาเฉพาะสิ่ง
คุณของสมอ ๙ ประการมีดังนี้คือ
สมอชื่อวิทยา ผล ๒ เหลี่ยมมีรสเย็นดังฟัก แก้สรรพิษทั้งปวง
สมอชื่อโรหินี ผลกลมมีรสอันเปรี้ยวและหวานระคนกัน แก้เสมหะอันข้นแค่น
สมอชื่อบุตรนา ผล ๓ เหลี่ยมมีรสอันฝาด แก้บิดมูกเลือด
สมอชื่ออนุตา ผล ๓ เหลี่ยมแต่เมล็ดนั้นเล็ก มีรสอันหวานเย็น แก้ไข้ให้คลั่งแลบ้าดีเดือด
สมอชื่อมุตตะกี ผล ๕ เหลี่ยมมีรสอันเปรี้ยวแลร้อน แก้ลมอันแน่นอยู่ในนาภีแลทรวงอก
สมอชื่อัพยา ผล ๖ เหลี่ยมมีรสอันขมแลร้อน แก้โลหิตโดยรอบคอบในอุทร
สมอชื่อวิลันตา ผล ๗ เหลี่ยม สีเหลืองดังสีทอง มีรสอันหวานขมฝากร้อนแก้จตุธาตุแลตรีสมุฏฐาน มีคุณเป็นมหันตคุณยิ่ง
สมอชื่อมันตะยา ผล ๘ เหลี่ยม สี่เหลืองดังดอกจำปา มีรสมัน รู้แก้ลมอันเกิดมาแต่เส้นและเอ็น
สมอชื่อสุวรรณา ผล ๙ เหลี่ยม มีสีเหลืองดังทอง มีรสหอม แก้ลมกระทบดวงจิตอันลั่นอยู่ในโสตร กะพี้แก้ไข้อันฟกบวม แก่นแก้โลหิตแลแก้คอขึ้นเม็ดดุจหนามบัว รากแก้เสมหะ
คุณของมะขามป้อม ผลอ่อนมีรสอันเปรี้ยวหวานระคนกัน ทำมังสะให้บริบูรณ์แลทำให้เสียงเพราะ แก้พรรดึกแลพยาธิในกองเสมหะ ผลแก่มีรสอันขมฝาดเปรี้ยวระคนกันมีคุณห้ามลมแลไข้อันพิเศษ
คุณของสมอพิเภก ผลอ่อนมีรสอันเปรี้ยว สังหารลมแลไข้อันพิเศษ ผลแก่มีรสฝาก แก้โรคอันบังเกิดแก่จักษุ แก้โรคอันเกิดแต่ธาตุกำเริบแลไข้จับ บำรุงธาตุ แก้ริดสีดวง เมล็ดในแก้บิดทั้งปวง ใบแก้บาดแผลทั้งปวงอันประกอบไปด้วยพยาธิ ดอกแก้โรคอันบังเกิดแต่จักษุ เปลือกแก้ในทางปัสสาวะพิการ แก่นแก้ริดสีดวงพลวก รากแก้โลหิตอันทำให้ร้อน

สรรพคุณของยาเบญจกูลนั้น มีดังนี้ คือ
ฤาษีชื่อบัพพะตัง บริโภคผลดีปลี ระงับอชินโรคได้
ฤาษีชื่ออุธา บริโภครากช้าพลู ระงับเมื่อยขบได้
ฤาษีชื่อบุพเทวา บริโภคเถาสะค้าน ระงับเสมหะแลวาโยได้
ฤาษีชื่อบุพพรต บริโภคเจตมูลเพลิง ระงับซึ่งโรคอันบังเกิดแต่ดี อันทำให้หนาวแลเย็นได้
ฤาษีชื่อมหิทธิกรรม บริโภคขิงแห้ง ระงับตรีโทษได้
ฤาษีชื่อมุรทาธร ฤาษีองค์นี้ได้ประมวลยาทั้ง ๕ สิ่งนั้นเข้าด้วยกันแล้วบริโภคระงับโรคอันเกิดแต่ทวัติงษาการ มีผมเป็นต้นแลสมองเป็นที่สุด บำรุงธาตุทั้ง ๔ ให้บริบูรณ์ของ ๕ สิ่งที่รวมกันเข้านี้ ชื่อว่ายาเบญจกูล
คุณของพริกไทยมีดังนี้ ใบแก้ลม ๖ จำพวกแลตั้งจตุธาตุให้มั่น เมล็ดแก้ลมอัณฑพฤกษ์แลมุตฆาต รู้ดับเสมหะอันฟุ้งซ่านให้งวดลง บำรุงธาตุให้เป็นปกติ แก้สรรพลมทั้งปวงอันเกิดในทรวง ดอกแก้จักษุแดงดังโลหิต เครือแก้อติสารโรค แก้เสมหะอันคั่งอยู่
ผลสมอไทย ผลสมอพิเภก ผลมะขามป้อม เอารวมกันเข้าชื่อว่าตรีผลา มีสรรพคุณระงับโรคอันเกิดแต่ดี แก้เสมหะแลลมในกองธาตุฤดูแลกองอายุสมุฏฐานนั้นแล
รากเจตมูลเพลิง เถาสะค้าน รากช้าพลู เอารวมกันเข้าชื่อว่าตรีสาร มีสรรพคุณระงับโรคอันเกิดแต่เสมหะ แก้ลมแลดีอันบังเกิดแต่ธาตุฤดูแลอายุสมุฏฐานนั้นแล
ขิงแห้ง มีรสเผ็ดหวาน มีสรรพคุณแก้พรรดึก แก้ไข้จับ แก้นอนมิหลับ แก้ลมพานไส้ แก้ลมแน่นในทรวง แก้ลมเสียดแทงคลื่นเหียน
ขิงสด มีรสหวานร้อนเผ็ด เหง้าจำเริญอากาศธาตุ ดอกแก้โรคอันบังเกิดแต่ดวงหทัย ใบแก้กำเดาให้บริบูรณ์ ต้นสะกดลมให้ลงไปทางคูถทวาร รากทำให้เสียงเพราะแลเจริญ
ดีปลี มีรสเผ็ดขม รากแก้พิษอัมพฤกษ์ อัมพาต แลพิษปัตคาต ต้นบำรุงเสมหะ ใบแก้เส้นสุมนา เส้นอัษฏากาศ เถาแก้อัณฑพฤกษ์แลมุตฆาต ดอกแก้ปถวีธาตุ ๒๐ ประการ
ช้าพลู รากแก้คูถเสมหะ ต้นแก้อุระเสมหะ ผลแก้ศอเสมหะ ใบกระทำเสมหะให้งวด
สะค้าน เถาแก้ลมอันบังเกิดในกองธาตุแลกองสมุฏฐาน ใบแก้ลมในกองเสมหะโลหิต ผลแก้ลมอันบังเกิดในทรวงอก รากแก้ไข้อันประกอบไปด้วยหืด ดอกทำลายลมอันมีพิษ คือพิษอัมพฤกษ์แลปัตคาตอันเกิดแต่กองพรรดึก
เจตมูลเพลิงแดง รากแก้จตุกาลเตโชให้บริบูรณ์ ดอกแก้พัทธปิตตะสมุฏฐาน ใบแก้อพัทธปิตตะสมุฏฐาน ต้นแก้โลหิตบังเกิดแต่กองกำเดา
เจตมูลเพลิงขาว รากกระจายกองวาโยแลโลหิตอันมีพิษ ใบแก้วาโยในกองเสมหะ ดอกแก้จักษุโรค ต้นชำระโลหิตอันเป็นมลทินให้ตกเสีย

โกฐทั้งหลายมีสรรพคุณดังนี้ คือ
โกฐสอ แก้ไข้จับแลหืดไอ
โกฐเขมา แก้โรคในปากในคอ แก้หอบ แก้เสียวแทงสีข้างทั้ง ๒
โกฐหัวบัว แก้ลมในกองริดสีดวงและกระจายซึ่งสรรพลมทั้งปวง
โกฐเชียง แก้ไข้สะอึกแลไอ ให้เสียดแทง ๒ ราวข้าง
โกฐจุฬาลัมพา แก้ไข้เจลียง แก้ผื่นพรึ่งขึ้นทั้งตัว เป็นเพื่อเสมหะและหืดไอ
โกฐกระดูก แก้ลมในเสมหะสมุฏฐาน
โกฐก้านพร้าว แก้ไข้จับให้สะอึก แลแก้เสมหะแก้หอบ แก้ลม แก้ไข้สัมประชวร แก้กำเดา
โกฐพุงปลา แก้ไข้ในกองอติสารและอุจจาระธาตุ แก้พิษอันทำให้ร้อนเป็นกำลัง
โกฐชฎามังสี กระจายบุพโพอันเป็นก้อน แก้โลหิตเสีย แก้กามโรค

ส่วนโกฐพิเศษมีชื่อและสรรพคุณดังนี้
โกฐน้ำเต้า แก้พิษอันกระทำให้ธาตุมั่น แก้อุจจาระปัสสาวะให้บริบูรณ์
โกฐกักกรา แก้ลมอันทำให้คลื่นเหียน แก้ดีพิการ แก้ริดสีดวงงอกในทวารทั้ง ๙
โกฐกะกลิ้ง แก้โรคในปากในคออันประกอบไปด้วยกิมิชาติอันเบียนบ่อน แก้ไข้ในทางปัสสาวะให้สะดวก แก้พิษงูตะขาบแลแมลงป่อง แก้ลมอันกระทำให้กระเพื่อมในอุทร แก้คลื่นเหียนอันเกิดแต่ละสะ(ลม)พานไส้ แก้ริดสีดวงทวาร แก้โลหิตอันกระทำให้เย็น กระจายลมผูกกลัดทวาร แลลมตั้งอยู่ในอุทร
เทียนทั้งหลายมีสรรพคุณดังต่อไปนี้
เทียนดำ แก้ลมอันเกิดแต่กองสมุฏฐาน ทำลายเสมหะ อันผูกเป็นก้อนในท้อง แก้โลหิตให้บริบูรณ์
เทียนแดง แก้เสมหะ ลม ดี ระคนกันซึ่งเรียกว่าสันนิบาต แก้ลมเสียดแทงในลำไส้ แก้ลมคลื่นเหียน
เทียนขาว แก้ลมทั้งปวง ทำลายเสมหะอันผูก แก้นิ่วและมุตกิด
เทียนข้าวเปลือก ทำลายลมอันระคนกับเสมหะ แก้ลมในกองอัมพฤกษ์และสุมนา แก้ลมสัตถกะวาตให้ระส่ำระสาย แก้ลมอันบังเกิดแต่กองปิตตะสมุฏฐานกระให้คลั่ง
เทียนตาตั๊กแตน แก้ธาตุและทำลายเสมหะโลหิตกำเดาอันพิการให้บริบูรณ์
เทียนสัตตบุษย์ แก้ลมในครรภ์รักษา แก้พิษอันระส่ำระสาย แก้ไข้จับให้หอบและสะอึก
เทียนเยาวพานี แก้เสมหะอันกระจาย ทำลายลมอันลั่นอยู่ในท้อง แก้ลมคลื่นเหียนและจุกเสียด แก้ลมอันปวดป่วนอยู่รอบขอบสะดือ
เทียนตากบ แก้อสุรินทัญญาณธาตุ ทำลายสมุฏฐานอันกำเริบ หย่อน พิการตามในมหาพิกัด
เทียนเกล็ดหอย รสเผ็ดร้อนขมหอม แก้ลมวิงเวียน แก้โลหิตจาง แก้มือเท้าเย็น บำรุงกำลัง บำรุงเส้นเอ็น แก้เสมหะ แก้พรรดึก

เทียนพิเศษมีชื่อและสรรพคุณดังนี้
เทียนลวด แก้ปิตตะสมุฏฐานกำเริบ แก้กำเดาให้บริบูรณ์ บำรุงผิวพรรณให้สดชื่น
เทียนแกลบ แก้เสมหะแลตัวพยาธิ์ กระจายพรรดึกอันผูก
เทียนขม แก้พัทธปิตตะ คือดีล้น ซึม รั่ว และดีพลุ่ง แก้ลมบาทจิต บำรุงหทัยวาตและสัตถกะวาต
กานพลูมีสรรพคุณ กระจายเสมหะอันข้น แก้เสมหะอันบังเกิดในกองโลหิตและดีแก้รัตตะ ปิตตะโรค แก้หืด กระทำให้อาหารงวด
ผลจันทน์เทศ แก้ลมอันบังเกิดในกองเสมหะอันผูก ทำลายลมอันผูกทวารไว้ให้มั่น กระทำอาหารเก่าและอาหารใหม่ให้แน่นเข้า
สรรพคุณของกระวานมีดังนี้ คือ ใบกระทำให้วาโยเดินลงเบื้องต่ำ แก้ไข้อันเหงา ง่วง แก้เสมหะ ผลกระจายเสมหะและวาโยโลหิต ดอกแก้โรคบังเกิดในจักษุทำให้เปื่อยเน่าเปลือกแก้ไข้อันเป็นอชินโรคและชินธาตุ กะพี้ตั้งซึ่งโรคแต่ผิวหนัง แก่นกระจายพิษทั้งปวง รากสังหารโลหิตอันเน่าเป็นก้อนอยู่ในอุทรให้ตก
เร่วน้อย ต้นแก้ไข้อันบังเกิดแต่ดี ให้แก้ปัสสาวะให้เดินสะดวก ดอกแก้ไข้อันเป็นผื่นขึ้นทั้งตัว ผลแก้ริดสีดวง ไอหือและเสมหะ และแก้พิษอันบังเกิดในกองมุตกิดและมุตฆาตรากแก้หืด
เร่วใหญ่ ผลแก้เสมหะอันบังเกิดแต่ดี แก้ริดสีดวงงอกในทวารทั้ง ๙ ต้นแก้คลื่นเหียน ใบ(แก้)ทุลาวสา ๑๒ ประการ ดอกแก้พิษอันเป็นผื่นพรึงไปทั้งตัว รากแก้มองคร่อแลหืดไอ
อบเชยไทย ใบขับโลหิตให้ตก ผลทำเสมหะให้งวด ดอกแก้ดีและโลหิต เถาแก้โรคในคอ แก้รัตตะปิตตะ
อบเชยเทศ แก้ลมอัมพฤกษ์ ปลุกธาตุอันดับให้เจริญขึ้น แก้เสมหะอันบังเกิดในกองสันนิบาต
ชะเอมไทย ใบแก้โลหิตให้ตก ผลทำให้เสมหะงวด ดอกแก้ดีแลโลหิต เครือแก้โรคในคอและแก้รัตตะปิตตะ
ชะเอมเทศ ใบกระทำให้เสมหะแห้ง แก้ดี ดอกแก้สรรพพิษฝีทั้งปวง ต้นกระจายลมอันพัดขึ้นเบื้องบน รากแก้โลหิตเน่าในอุทร และเจริญซึ่งหทัยวาตให้สดชื่น แก้กำเดาให้เป็นปกติ
เมล็ดผักชี มีรสมัน ฝาดแลหวาน แก้ไข้อันเกิดแต่ทรวง เจริญอภิญญาณธาตุ แก้สะอึกแลกระหายน้ำ แก้คลื่นเหียน แก้โรคอันบังเกิดแต่ตา
ขมิ้นอ้อย มีรสฝาดเฝื่อน แก้โลหิตแลลม แก้ไข้ทั้งปวง แก้พยาธิที่ทำให้คันตัว
ขมิ้นชัน แก้ไข้อันบังเกิดแต่ดี ชำระโรคอันบังเกิดตามผิวหนัง ระงับเตโชธาตุให้ดับ แก้เสมหะทำให้ฟกบวมแลแก้บาดแผล
ขมิ้นเครือ ใบแก้โลหิตเน่าให้ตก ดอกแก้บิดมูกเลือด ต้นกระจายลมอันบังเกิดแต่ดี แก้เสมหะแลแก้ไข้ตรีโทษ รากขับลมอัมพฤกษ์ให้ตก
ดองดึง แก้โรคเรื้อน มะเร็ง คุดทะราด แลบาดแผล สังหารลมอันผูก
สรรพคุณของสน มีรสอันขมเผ็ด แก่นชุ่มไปด้วยน้ำมัน แก้ไข้อันบังเกิดแต่เสมหะแลกระจายเสียซึ่งลม กะพี้แก้ไข้สันนิบาต
ดอกคำไทย แก้โรคตามผิวหนัง แก้อภิญญาณโรค กระทำให้โลหิตบริบูรณ์งาม
จันทน์ขาว มีรสขมหวาน กระทำให้เกิดปัญญาและราศี แก้ไข้อันเกิดแต่ตับแลดีแก้กระหายน้ำ
จันทน์แดง มีรสขมเย็น แก้ไข้อันบังเกิดแต่ทรวงแลดี กระทำให้ชื่นใจ แก้ไข้รัตตะปิตตะแลแก้บาดแผล
เปราะหอมแดงใบแก้เกลื้อนช้าง ดอกแก้โรคอันบังเกิดแต่จักษุ ต้นแก้ลมในอุทรซึ่งกระทำให้ท้องขึ้น หัวแก้บุพโพโลหิตให้ตก แก้ลมอังคาพยพ แก้โรคซึ่งทำให้ตัวเป็นผื่นพรึงและแก้ไอ แก้พิษในทรวงและแก้บาดแผล
เปราะหอมขาว ใบแก้ฝีให้ตก ดอกแก้กุมารโรคสะดุ้งร้องไห้แลเหลือกตาแลดูหลังคา ต้นแก้โลหิตเน่าให้ตก หัวกระจายโลหิตอันประกอบไปด้วยลมอันมีพิษ
ชะลูดแดง ใบกระจายโลหิต รากสังหารเสียซึ่งอภิญญาณโรค แก้รัตตะปิตตะอันบังเกิดแต่เหตุด้วยดีเป็นต้น
ชะลูดขาว ใบแก้ไข้จับ ผลแก้ไข้อันกำเริบ ดอกแก้ไข้อันหาสติมิได้ แก้ลมอุทธังคมาวาต รากแก้ลมหทัยวาต แก้เสมหะแลไข้พิษ
สมี ใบแก้สิวขึ้นหน้า แก้ไข้อันบังเกิดแก่ตับ ผลขับเสมหะให้สำรอกออกเสีย ดอกแก้โลหิตสตรีอันมีครรภ์ เปลือกแก้แม่พยาธิ คือเกลื้อนใหญ่และเกลื้อนน้อย ไส้แก้พยาธิให้ออกจากอุทร รากสันนิบาตลงโลหิตออกมา
ตีนเป็ดน้ำ ใบฆ่าพยาธิ คือขี้กลาก ดอกแก้ริดสีดวงทวาร ผลแก้ผมหงอก เปลือกแก้นิ่ว แก่นกระจายลมอัณฑพฤกษ์ รากแก้เสมหะให้ตก
เท้ายายม่อม แก้พิษเสมหะโดยรอบคอบและแก้พิษทั้งปวง
ครอบจักรวาล ครอบฟันสี ครอบตลับ ทั้ง ๓ อย่างนั้นมีคุณเหมือนกัน ต้นตั้งไว้ซึ่งโลหิตแลลม ดอกชำระในลำไส้ให้บริสุทธิ์ ใบกระทำให้บุพโพตกออกมา รากแก้ลมแลดี กระทำให้เป็นปกติแห่งธาตุ เจริญสุคติธาตุ แก้มุตกิดแลแก้ไอ แก้ไข้ผอมเหลือง เจริญอายุ
ข่าใหญ่ หัวขับลมให้กระจาย แก้ฟกบวม แก้พิษ แก้บิดอันตกโลหิต ใบแก้ตัวพยาธิ คือกลาก ดอกแก้เกลื้อนใหญ่แลน้อย
ข่าลิง ต้นแก้พิษฝีดาษ ใบแก้พยาธิ คือเกลื้อนใหญ่แลน้อย ดอกแก้พยาธิในอุทรให้ตก รากแก้ฝี หัวแก้โรคสำหรับบุรุษ
กะทือ ต้นแก้ไข้อันกระทำให้เบื่ออาหาร ใบแก้โลหิตอยู่ไฟให้ตก ดอกแก้ไข้อันผอมเหลือง รากแก้ไข้อันร้อนกระทำให้เย็น หัวตั้งน้ำนมแห่งสตรีให้บริบูรณ์ขึ้น แก้ปวดมวนในอุทร
กะทือป่า มีคุณดุจข่า เจริญไฟธาตุ แก้ลมจุกเสียด
ไพล ต้นแก้อุจจาระอันประกอบไปด้วยอุปัทวะ ใบแก้ไข้อันเมื่อยขบ ดอกกระจายโลหิตอันบังเกิดแต่อภิญญาณธาตุ รากแก้โรคอันบังเกิดแต่โลหิตออกทางปากทางจมูก หัวขับโลหิตร้ายให้ตกเสีย
หอม มีรสอันหวานเค็ม เป็นเลือก แก้ไข้หวัดแลไข้อันผูกเป็นเจ้าเรือนแลแก้ไข้อันเกิดแต่อชินนธาตุ ๔ ประการ หัวมีรสอันหวานเผ็ด แก้ไข้อันเกิดแต่ทรวง กระทำให้ผมดกแลให้มีศรีสรรวรรณงาม กระทำให้อาหารงวด แก้ไข้สันนิบาตแลไข้อันบังเกิดแต่จักษุ กระทำให้เสมหะตก แก้โรคในปากและบำรุงธาตุ
กระเทียม หัวแก้เสมหะลม แก้เกลื้อนกลาก ใบกระทำให้เสมหะแห้ง แลกระจายโลหิต แลแก้ลมอันปวดมวน ช่วยย่อยอาหาร แก้จุกเสียด แก้โรคในอก
กุ่มบก ใบแก้ลมแลฆ่าพยาธิ กล่าวคือตะมอย แก้เกลื้อนอันบังเกิดขึ้นที่หน้า เปลือกแก้นิ่ว แก้ลมอันกระทำให้เย็นในท้อง แก่นแก้ริดสีดวงผอมเหลือง รากแก้มานกษัยอันบังเกิดแต่กองลม
กุ่มน้ำ ใบกระทำให้เหงื่อซ่านออกมา ดอกแก้เจ็บในคอ ผลแก้ไข้อันกระทำให้หนาวแลร้อน เปลือกแก้สะอึก แก้ลมให้ขึ้นเบื้องบน แก่นแก้ปะระเมหะ คือนิ่วเป็นต้นรากทำลายบุพโพอันผูกเป็นก้อน
คนทิสอขาว ใบตั้งตรีสมุฏฐานให้เป็นปกติ แก้ลมแลพยาธิ แก้สาบสางในกาย ดอกแก้ไข้อันบังเกิดแต่ทรวง ผลแก้พยาธิแลหืดไอ แก้ไข้ครรภ์รักษา เปลือกแก้ไข้อันกระทำให้เย็น แก้คลื่นเหียน แก้หญิงระดูพิการ แลตั้งโลหิต รากแก้ไข้อันกระทำให้ร้อน
คนทิสอดำ เปลือกแก้ไข้ฟกบวม แก้ริดสีดวง แก้ลมเสียดแทง แก้พยาธิ ใบแก้เสมหะแลโลหิต ขับลมให้กระจาย แลฆ่าแม่พยาธิ แก้คุดทะราด บำรุงธาตุให้ปกติ รากกระจายลมอันบังเกิดแต่กองเสมหะ แก้เหงื่ออันแห้งให้ตกออกมา
ใบคนทิสอขาวและดำรวมกัน มีรสร้อน แก้ตัวพยาธิ แก้ฟกบวม แก้เสมหะ แก้ลม แก้ริดสีดวงในคอ
รักขาว มีรสจืด ใบแก้ริดสีดวงทวารและคุดทะราด ยางแก้ริดสีดวงในลำไส้ ดอกแก้แม่พยาธิ คือกลากเกลื้อน ผลแก้รังแค ต้นบำรุงอากาศธาตุ ๙ ประการให้บริบูรณ์ รากแก้มูกเลือด แก้ไข้เหนือ
หญ้าพันงู ต้นแก้ทางปัสสาวะอันขัดขัง ใบแก้โรคในลำคอดุจหนามก้านบัว ดอกแก้เสมหะในท้อง ผลทำลายเม็ดนิ่วให้ตก รากแก้นิ่ว ๒๐ ประการ
มะไฟเดือนห้า บำรุงธาตุแลกระทำอาหารให้งวด ใบแก้แม่พยาธิ คือเกลื้อนกลาก ขี้เรื้อนกุฏฐัง แก้ไส้เดือนในท้อง ผลกระทำให้โลหิตที่เสียในท้องให้ตก รากทำลายโลหิตเบื้องบนให้ตก
กะเม็ง ต้นขับลมให้กระจาย แก้โลหิตอันกระทำให้ร้อน ดอกแก้ดีฟุ้งซ่านให้บริบูรณ์ ผลแก้ลมอันเป็นพิษให้ถอย รากแก้ลมวิงเวียน แก้ปวดในท้อง
ว่านหางช้าง ต้นแก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยหนัง ใบแก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยเนื้อ ดอกแก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยผม รากแก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยกระดูก ปรุงเป็นยาต้มเป็นยาระบายอุจจาระ และเป็นยาแก้ระดูพิการของสตรีได้อีกด้วย ใช้สด ๆ ตำผสมสุรากินแก้คุณ
ทองหลางใบมน ใบแก้ลมแก้ริดสีดวง แก้ไส้เดือนในท้อง แก้ไข้ ดอกแก้โลหิตให้ตก ผลบำรุงน้ำดี เปลือกแก้วาโยโลหิตแลเสมหะให้ตก แก่นแก้พิษฝี รากแก้สรรพพิษทั้งปวง
คัดเค้า ใบแก้โลหิตซ่าน ดอกแก้โลหิตในกองกำเดา ผลแก้โลหิตอันเน่าให้ตก ต้นแก้โลหิตอันร้อนให้บริบูรณ์ รากแก้รัตตะปิตตะ
นมพิจิต ใบแก้สรรพพิษทั้งปวง มีพิษไข้เป็นต้นพิษลมเป็นที่สุด ดอกแก้ลมอันมีพิษ ผลทำลายบุพโพให้ตกออก รากแก้ลมอันกระทำให้คลื่นเหียน
กกลังกา ต้นทำลายดีอันผูกไว้ซึ่งพิษ ใบฆ่าแม่พยาธิทั้งปวง ดอกแก้โรคในปาก รากกระทำให้โลหิตในท้องตก หัวเจริญอภิญญาณธาตุแลอสุรินทัญญาณธาตุสมุฏฐานพิกัดกระทำให้อาหารงวด กระทำเสมหะอันเฟื่องให้สงบ
สะเดา มีรสอันขมฝาดเย็น ใบกระทำให้ระมัดในท้อง บำรุงไฟธาตุ กระทำให้อาหารงวด ดอกแก้พิษโลหิตอันบังเกิดแก่กำเดา แก้ริดสีดวงในลำคอให้คันดุจตัวพยาธิไต่อยู่ ผลแก้ลมหทัยวาตแลลมสัตถะกะวาต แลลมอันบังเกิดแต่กองปิตตะสมุฏฐาน เปลือกแก้บิดมูลเลือด กะพี้แก้ดี แก้บ้าอันเพ้อคลั่ง แก่นแก้ลมอันกระทำให้คลื่นเหียนอาเจียนและลมอันผูกกลัดทวาร รากแก้เสมหะอันเป็นสนับอยู่ภายในท้อง แลแก้เสมหะอันติดอยู่ในลำคอให้ตก
พิลังกาสา มีรสอันร้อน ใบแก้โรคอันบังเกิดแต่ตับ ดอกแก้โรคอันประกอบไปด้วยพยาธิ เป็นต้น ผลแก้ไข้กองอติสารโรค ต้นแก้โรคกุฏฐัง รากแก้โรคสำหรับบุรุษ คือปะระเมหะ
ขี้เหล็ก ใบแก้มุตกิด ดอกแก้โลหิต แก้นอนไม่หลับ แก้รังแค เปลือกแก้ริดสีดวง กะพี้แก้โลหิตอันกระทำให้ระส่ำระสาย แก่นแก้ลมอันกระทำให้เย็นทั่วทั้งกายแลขับพยาธิในท้องให้ตก ไส้แก้โลหิตขึ้นเบื้องบน และแก้โลหิตอันกระทำให้ระส่ำระสายในท้อง แก้โลหิตอันกระทำให้แสบในจักษุทวาร รากแก้ไข้อันกระทำให้หนาว แก้โรคอันเป็นชินนะธาตุ
หญ้าตีนนก แก้ไข้อันกระทำให้ร้อนและกระหายน้ำเป็นเพื่อดีแห้ง
ชะมดต้น ใบแก้พยาธิ คือกลากเกลื้อน ดอกแก้พยาธิ คือไส้เดือนในท้องให้ตกผลพอกพยาธิโรค คือพิษฝีให้บุพโพพลันแตก เปลือกฆ่าแมลงคาเข้าหู กะพี้แก้เกลื้อนช้าง แก่นแม่พยาธิ คือขี้เรื้อนใหญ่ เรื้อนกวางแลเรื้อนน้ำเต้า รากแก้แม่พยาธิอันเกิดตามขุมขนแลรากผม แก้รังแคมิให้เกิด
ส้มป่อย ต้นแก้น้ำตาพิการ ใบแก้โรคอันบังเกิดแต่ตา ลำไส้น้อย ลำไส้ใหญ่ ดอกแก้เอ็นอันวิปริตต่าง ๆ ให้บริบูรณ์ ผลแก้ปากกุมารอันเป็นเพื่อไข้ ชำระเสมหะอันเหนียว รากแก้ไข้อันกระทำให้ร้อนแลเย็น
ราชพฤกษ์ ใบแก้แม่พยาธิทั้งปวง ดอกแก้บาดแผลอันเรื้อรัง ฝักแก้เสมหะให้ตก และแก้พรรดึก เปลือกแก้เนื้อแลหนังให้ตั้งมั่นบริบูรณ์ กะพี้ฆ่าแม่รำมะนาด แก่นแก้ไส้เดือนในท้องให้ตก รากฆ่าแม่พยาธิ คือคุดทะราดให้ตาย แก้ไข้จับ
ตีนเป็ดต้น ใบแก้ไข้หวัด ดอกแก้ไข้เพื่อโลหิต ผลแก้ไข้เพื่อเสมหะ เปลือกแก้ไข้เพื่อดี ต้นแก้อภิญญาณธาตุ แก้โรคโลหิตพิการให้ตก รากขับลมให้กระจาย
ชุมเห็ดไทย แก้ไข้เพื่อวาโยแลเสมหะ แก้หืดแลคุดทะราด ผลแก้ฟกบวม
ชุมเห็ดเทศ ใบฆ่าพยาธิอันเดินตามผิวหนัง ดอกกระทำให้ผิวหนังบริบูรณ์งามดี มีสีมีใย ผลแก้พยาธิในท้องให้ทำลาย ต้นแก้คุดทะราดแลเกลื้อนกลากทั้งปวง รากแก้หิดแลสิวอันบังเกิดในผิวหนัง
บวบขม แก้ริดสีดวงงอกแลหืด ชำระเสมหะ
ผักปลัง เถาแก้พิษฝีดาษ ใบแก้กลาก ดอกแก้เกลื้อน รากแก้มือด่างเท้าด่าง และแก้รังแค ผลแก้พิษทั้งปวง มีพิษฝี เป็นต้น
หญ้าแพรก แก้สรรพพิษอันกระทำให้คันแลร้อน แก้รัตตะปิตตะโรคแลแก้ฝีดาษ
เสนียด ใบแก้แผลในลำคอแลแก้คอเป็นโรคดุจหนามก้านบัว ฆ่าพยาธิในไรฟัน ห้ามเสียซึ่งรัตตะปิตตะโรคและไข้จับ แก้คุดทะราดและฟกบวม กระทำให้ผิวหนังให้ผ่องใส
โคกกระออม เถาแก้ไข้จับ ใบแก้หืดและไอ ดอกแก้โลหิตในท้องให้ตก ผลแก้จตุกาลเตโชให้บริบูรณ์ รากแก้ตาเป็นต้อและแก้พิษงูเห่า
ผลมะตูมอ่อน แก้วาโยโลหิต แก้เสมหะ แก้บุพโพอันเน่าในท้องให้ตก และแก้สมุฏฐานแห่งตรีโทษ
ผลมะตูมแก่ แก้เสมหะและลม บำรุงสุคติธาตุให้บังเกิด กระทำให้อัคนิผลเจริญขึ้น กระทำอาหารในท้องให้งวด
ผลมะตูมสุก แก้ลมเสียดในท้อง แก้มูกเลือด บำรุงจตุกาลเตโช กระทำให้อาหารงวด แก้กระหายน้ำ
ผลมะตูมสุก แช่น้ำส้มพอูม เจริญไฟธาตุ มีรสอันหวานยิ่ง ทำให้มีกำลัง แก้ลมทั้งปวง
ผักโหมหินและผักโหมหัด ต้นแก้ลมอันเป็นก้อน และลมทำให้เรอ ใบแก้เสมหะและดี ดอกแก้โลหิตอภิญญาณให้ตั้งเป็นปกติ รากแก้ลมอัมพฤกษ์ให้ตก แก้ริดสีดวงงอกทวาร และแก้เสมหะ
ตองแตก มีรสจืดร้อน แก้โรคอันบังเกิดแต่แม่พยาธิ แก้เสมหะและฟกบวม ทำให้ทำลายอุจจาระอันกล้าให้ตก
ทนดี แก้โรคอันบังเกิดแต่ลมและเสมหะ แก้โรคในกองปะระเมหะ ๒๐ ประการให้ถอย ดับเตโชธาตุ กระทำอุจจาระมิให้ผูก
หัศคุณไทย ต้นแก้ลมภายในให้กระจาย ผลแก้คุณอันกระทำด้วยผมให้ตกเสีย ดอกแก้เสมหะให้ตก รากแก้โลหิตอันข้นด้วยบุพโพ ใบแก้ลมเสียดแทงยอกในข้อ แก้ไข้ผอมเหลือง แก้หืดไอ
หัศคุณเทศ ใบแก้ลมผูกเป็นก้อนให้กระจาย ดอกแก้แม่พยาธิทั้งปวง ผลฆ่าพยาธิอันเกิดแต่ไส้ด้วยไส้ลาม เปลือกแก้โลหิตในลำคอและลำไส้ให้กระจาย กะพี้แลแก่น แก้โลหิตในลำไส้ รากแก้ริดสีดวง
สลอด ต้นมีรสขมร้อน ใบแก้ตะมอยและแก้ไส้ด้วนไส้ลาม ดอกฆ่าแม่พยาธิ คือกลากและคุดทะราด ผลแก้ลมอัมพฤกษ์ ดับเตโชมิให้เจริญ เปลือกแก้เสมหะอันคั่งอยู่ในลำคอและทรวงอก รากและไส้ แก้โรคเรื้อนแลกุฏฐัง และแก้ริดสีดวงผอมเหลือง ต้นสลอดกินน้อย ๆ เป็นยาขับเหงื่อ ถ้ากินมากเป็นยาถ่าย สลอดต้นนี้ จะเป็นส่วนใดของต้นก็ตาม เป็นยาระบายทั้งหมด แต่ส่วนที่ระบายมากที่สุดคือลูก การใช้ลูกสลอด ต้องประสะเสียก่อน การประสะมีหลายวิธี วิธีประสะลูกสลอดให้แกะเอาแต่เนื้อในลูกสลอด ห่อผ้าขาวมัดให้แน่น ใส่หม้อดิน ใส่ข้าวสารข้าวจ้าวลงไปพอควร ใส่น้ำให้ท่วม ตั้งไฟต้มเคี่ยวไปจนข้าวสารสุกเละแล้วเทออกล้างห่อ เปลี่ยนน้ำใส่ข้าวสารและห่อสลอดลงไปต้มอีก ทำตามวิธีเดิมให้ได้ ๓ ครั้ง แล้วล้างห่อสลอดจนสะอาด ใช้ของหนัก ๆ ทับให้น้ำแห้ง แล้วจึงแก้เอาใส่กระทะตั้งไฟคั่ว พรมน้ำปลาลงไปพอควร คั่วจนแห้งแล้วนำไปตาก เมื่อจะปรุงยาถ่าย จึงชั่งเอาตามที่ต้องการ
ชิงชี่ ต้นแก้บวม ดอกแก้โรคมะเร็ง ผลแก้โรคในลำคอ รากแก้โรคในท้อง แก้ภายในให้ซ่านออกมา
บอระเพ็ดกับชิงชี่ รสขมมัน มีคุณเหมือนกัน เถาแก้พิษฝีดาษ แก้ไข้เหนืออันเกิดเพื่อโลหิต แก้ฝีกาฬอันบังเกิดเพื่อฝีดาษ แก้ไข้ตรีโทษและกระทำให้เกิดกำลัง เจริญไฟธาตุให้บริบูรณ์ แก้กระหายน้ำอันเป็นเพื่อโลหิตและลม แก้สะอึกและสมุฏฐานกำเริบ ใบฆ่าแม่พยาธิในท้องและในฟัน ในหูให้ตก ผลแก้เสมหะอันเป็นพิษ รากแก้โลหิตอันเป็นพิษไข้เหนือและไข้สันนิบาต
บอระเพ็ดพุงช้าง ต้นแก้ลมแน่นในทรวงให้กระจาย ใบบำรุงไฟธาตุ ดอกฆ่าแม่พยาธิอันบังเกิดแต่โรคเรื้อนแลกุฏฐัง ผลกระทำให้อาหารงวด เถาแก้โลหิตอันเน่าในท้องให้ตก หัวแก้เสมหะในคอแลทรวงอกให้เป็นปกติ
ผักปอดตัวเมีย ต้นแก้ไข้สตรีอันอยู่ในเรือนไฟ ใบแก้เหงื่ออันบุคคลเป็นท้องมารให้ตก ดอกแก้ริดสีดวงอันเป็นเพื่อโลหิต รากแก้ไข้จับอันกระทำให้ร้อน
ผักปอดตัวผู้ ต้นแก้โลหิตพิการ ใบแก้ลมให้ตก ดอกแก้ไข้อันกระทำให้หนาว รากแก้ลมและโลหิตให้กระจาย
พลูแก ต้นฆ่าแม่พยาธิภายในอันเกิดแต่ริดสีดวง ใบฆ่าแม่พยาธิภายนอกอันบังเกิดแต่ผิวหนัง ดอกแก้โรคอันเกิดแต่จักษุ รากแก้โลหิตอันระคนด้วยลมให้ตก ต้น, ใบ, ดอก, ราก, ทั้ง ๔ สิ่งนี้ระคนกันต้มให้กินแก้โรคเรื้อนใหญ่น้อย แก้คุดทะราด มะเร็ง กลากเกลื้อน หิด สิวหายทั้งสิ้น
ผักเสี้ยนผี ต้นกระจายบุพโพอันผูกเป็นก้อนให้ตก ใบแก้ทุลาวะสา ๑๒ ประการ ดอกทำลายกิมิชาติ ผลฆ่าพยาธิให้ตาย รากแก้ววรรณโรคแห่งสตรีอันอยู่ไฟมิได้
ผักเสี้ยนไทย ต้นแก้โลหิตอันเน่ากระทำให้จับสะท้าน ดอกแก้โลหิตแห่งสตรีอันอยู่ในเรือนไฟ ผลฆ่าไส้เดือนในท้องให้ตาย ใบบำรุงเสมหะให้เป็นปกติ รากแก้ลมอันเป็นพิษ
กะเบียนกะเบา ใบแก้บาดแผลอันถูกหอกดาบ ดอกฆ่าแม่พยาธิอันเกิดแต่เกลื้อนกลาก ผลแก้มะเร็งและคุดทะราด แก้โรคเรื้อนแลกุฏฐัง เปลือกแก้ริดสีดวง แก่นแก้เสมหะให้ตก รากแก้เสมหะอันมีพิษเน่าให้ไหลออกมา
สลอดน้ำ ใบบำรุงเนื้อแลหนังให้ตั้งมั่นเป็นปกติ ดอกแก้ริดสีดวงในจมูก แก้ปวดหัว แก้โรคอันเกิดแต่ตา ผลแก้ลมสันดาน
เปล้าใหญ่ ใบบำรุงธาตุให้บริบูรณ์ ดอกฆ่าแม่พยาธิทั้งปวง ผลแก้ไข้สตรีอันอยู่ในเรือนไฟ เปลือกขับเสมหะให้ตก แก่นกระทำให้อาหารงวด แก้ลมอันผูกเป็นก้อนให้กระจาย รากขับโลหิตในท้องให้ตก
เปล้าน้อย ใบกระทำธาตุให้ตั้งมั่น ดอกฆ่าแม่พยาธิ ผลแก้ บุพโพให้กระจาย เปลือกกระทำอาหารให้งวด แก่นขับโลหิตให้ตก รากแก้ลมเบื้องบนให้เป็นปกติ
โมกหลวง ใบแก้ไส้เดือนในท้องให้ตก ผลแก้วรรณโรคแห่งสตรีอันอยู่ในเรือนไฟเมล็ดในแก้ไข้อันเกิดเพื่ออะติสารโรคและวาโย, โลหิต เปลือกแก้ไข้จับเพื่อลมเพื่อเลือดและเพื่อเสลด กะพี้แก้โลหิตให้เป็นปกติ แก่นฆ่าแม่พยาธิอันบังเกิดแต่กลาก รากแก้โลหิตอันร้ายให้ตก
โมกมัน ใบแก้เหงื่อแห่งบุคคลเป็นท้องมารให้ตก ดอกลำทายพรรดึก ผลฆ่าแม่พยาธิ อันเกิดแต่ฟันให้ตาย เปลือกฆ่าแม่พยาธิอันเกิดแต่คุดทะราด กะพี้แก่ดีให้ตั้งเป็นปกติ แก่นแก้เลือดร้ายอันคั่งอยู่ในท้องให้ตก รากแก้ลมสันดาน
แคแตรและลำไย มีคุณเหมือนกัน แก้เสมหะและแก้ลม
รากเพกา บำรุงไฟธาตุมิให้ดับ แก้ไข้สันนิบาต
รากคัดลิ้น มีรสอันร้อนยิ่งนัก มิได้ชอบโรคอันบังเกิดแต่ดีเดือด ชอบแต่แก้เส้นเอ็น
รากมะตูม แก้หืดหอบไอ บำบัดเสมหะและดี แก้ไข้ให้ร้อน แก้อชินโรค แก้ลมอันแน่นอยู่ในทรวงแลยอกเสียวเกลียวข้างทั้ง ๒ แก้มุตกิดและมุตฆาต
เกลือทั้ง ๕ มีสรรพคุณดังจะกล่าวต่อไปนี้ คือ
เกลือสินเธาว์ มีสรรพคุณทำลายพรรดึก แก้ระส่ำระสายแก้สมุฏฐานตรีโทษ
เกลือวิก มีสรรพคุณแก้อภิญญาณธาตุ แก้โรคท้องมาร แก้ไส้พองท้องใหญ่กระทำให้กายชุมชื่น
เกลือพิก มีสรรพคุณกระทำเสียงให้เพราะ ทำให้ชุ่มในลำคอ
เกลือฝ่อ มีสรรพคุณแก้โดยอนุโลมปฏิโลมแห่งโรค แก้โรคอันเสียดแทง บำรุงไฟธาตุ แก้กุมารโรค แก้พรรดึก แก้มูกเลือดให้อันตรธาน
เกลือสมุทรี มีสรรพคุณกระทำให้อาหารงวด แก้ระส่ำระสาย เจริญธาตุทั้ ๔ แก้พรรดึกแลแก้ดีเดือด แก้โรคอันบังเกิดแต่ตา

วิธีทำเกลือทั้ง ๕ นี้มีดังนี้ คือ
ให้เอาเกลือธาระ คือเกลือทะเลมาตำให้ละเอียดแล้วเอาน้ำท่าใส่ลงพอควร ต้มด้วยหม้อใหญ่เคี่ยวให้แห้งแล้วเอาสุมไฟแกลบจนหม้อแดง แล้วทิ้งไว้ให้เย็น แล้วเอาเกลือนั้นมาแบ่งเป็น ๕ ส่วน ถ้าจะทำเกลือสินเธาว์เอาเกลือนั้นส่วนหนึ่งมาทำเป็น ๒ ส่วน เอาน้ำนมโคเท่าส่วนเกลือส่วนหนึ่ง เทลงกวนเข้าให้ได้ ๓ วัน กวนจนแห้ง เป็นเกลือสินเธาว์
ถ้าจะทำเป็นเกลือวิก ให้เอาเกลือที่ทำไว้นั้นมา ๑ ส่วนแล้วแบ่งออกเป็น ๒ ส่วน เอาเหล้าเท่าส่วนเกลือส่วนหนึ่ง เอากวนเข้ากันให้ได้ ๓ วัน กวนไปจนแห้ง เป็นเกลือวิกแล
ถ้าจำทำเป็นเกลือพิก ให้เอาเกลือที่ทำไว้นั้นมาส่วนหนึ่งแล้วแบ่งออกเป็น ๒ ส่วนเอาน้ำผึ้งเท่าเกลือส่วนหนึ่งใส่ลงกวนให้เข้ากัน กวนให้ได้ ๓ วัน กวนจนแห้ง เป็นเกลือพิกแล
ถ้าจะทำเป็นเกลือฝ่อ ให้เอาเกลือที่ทำไว้นั้นมาส่วนหนึ่ง แล้วแบ่งออกเป็น ๒ ส่วน แล้วเอาน้ำมันงา น้ำมันเปรียง เท่าเกลือสิ่งละส่วน เอารวมกันกวนให้ได้ ๓ วัน กวนไปจนแห้งเป็นเกลือฝ่อแล
ถ้าจะทำเป็นเกลือสมุทรี ให้เอาเกลือที่ทำไว้นั้นมาส่วนหนึ่ง แล้วแบ่งออกเป็น ๒ ส่วน เอามูตรโคเท่าเกลือส่วนหนึ่ง เอารวมกันกวนให้ได้ ๓ วัน กวนไปจนแห้ง เป็นเกลือสมุทรีแล
เกลือประสะ มีรสเค็มหวาน ย่อยอาหารให้พลันแหลก แก้ร้อน ผายธาตุ แก้พิษแก้กำเดา แก้ลมจุกเสียด
เกลือสมุทร เกลือสินเธาว์ เกลือด่าง เกลือหุง เกลือเหล่านี้มีคุณเสมอกัน ชำระโทษน้ำเหลืองให้บริบูรณ์
เกลือระวะทวัง เผาไฟแล้วแช่น้ำเอาด่างมีคุณมาก เกลือนี้ก็ดี เกลือสะวะสา ยะวะวะสา คือน้ำประสารดีบุกก็ดี ทั้ง ๓ ประการนี้ กระทำให้แห้ง ระงับเสมหะวาตะแลปิตตะ
ฏังคะณะ คือน้ำประสารทอง ให้จำเริญไฟธาตุ ระงับโรคกฏุฐัง โรคพิษ
หน้า ๕๖ หายไป
ผักคราดทั้ง ๒ มีรสเผ็ดร้อน แก้จุกเสียด เจริญไฟธาตุ แก้รำมะนาด แก้ลมพิษ แก้หืดไอ แก้สะอึก
กะเพรา กะเม็ง มีรสเผ็ดร้อน มีคุณเสมอกับผักคราด
เมล็ดผักกาด มีรสเผ็ดร้อน แก้เสมหะ แก้ลม แก้จุกเสียด ผายธาตุ
ผักโหมแดงและขาว มีรสร้อน ทำให้รู้จักรสอาหาร แก้ไข้สำประชวร
จิงจ้อเหลืองและขาว มีรสร้อน แก้ฟกบวม แก้ลมพรรดึก ย่อยอาหาร แก้เสมหะ แก้โลหิต แก้กำเดา
รากทนดี มีรสร้อน แก้ตัวพยาธิ แก้ลมพรรดึก แก้ลมจุกเสียด แก้ฝี แก้กุฏฐัง แก้ลมอันเย็น แก้ไข้ตรีโทษ
ดองดึง มีคุณเสมอกันกับทนดี แก้ลมพรรดึก แก้ดานเสมหะ ชำระเสมหะแห้ง
สลัดไดและส้มเช้า มีรสร้อนแลเปรี้ยว แก้ฟกบวม แก้จุกเสียด แก้แม่พยาธิอันทำให้ลงท้อง เจริญไฟธาตุ ย่อยอาหารให้พลันแหลก
ยางสลัดไดแรงกว่าต้นแลใบ คุณของยางเทพธาโรและยางตาตุ่ม ยางรักขาว แลเข้าค่า ทั้ง ๕ อย่างนี้ มีคุณเสมอกัน มีรสร้อน แก้ตัวพยาธิ แก้ฟกบวม แก้คุดทะราด ผายธาตุ ยางต้นไม้ต่าง ๆ นั้นก่อนจะใช้ปรุงยาควรประสะเสียก่อน วิธีประสะให้เอายางใส่ถ้วย ต้มน้ำร้อนให้เดือด ชงลงในยางแล้วทิ้งไว้ให้เย็น แล้วจึงค่อย ๆ รินน้ำทิ้ง แล้วใช้น้ำเดือด ๆ ชงอีกจนยางสุกก็ใช้ได้ ประสะอีกวิธีหนึ่ง เอายางใส่ถ้วยแล้วใส่น้ำเย็นลงนิดหน่อย เอาน้ำใส่กระทะตั้งไฟ เอาถ้วยยางนั้นขึ้นตั้งในกระทะปิดฝาตุ๋น อย่าให้น้ำในกระทะเข้าในถ้วยยางได้ เมื่อยางสุกก็ใช้ปรุงยาได้
หัศคุณ, พาดไฉน, โลดทะนง, เมล็ดสลอด ทั้ง ๔ สิ่งนี้มีคุณเหมือนกัน มีรสเผ็ดร้อน แก้หืดไอ แก้พยาธิ แก้เสมหะและลมทั้งปวง ผายธาตุ
เปล้าใหญ่, เปล้าน้อย มีรสร้อน กลิ่นหอมเผ็ดร้อน กระจายสรรพลมทั้งปวง
เปลือกราชพฤกษ์ มีรสขมฝาดเฝื่อน แก้พยาธิ แก้ไข แก้ฝีคุดทะราด แก้โรคในทรวงอก แก้ฟกบวมในท้อง แก้ปวดมวนดังบิด ฝักมีรสหวานแลเย็น แก้กระหายน้ำให้มีกำลัง แก้เสมหะในอก แก้จุกเสียด แก้กำเดาให้กายซูบผอมให้สมบูรณ์
เปลือกคาง แก้พิษฝี แก้พิษงู แก้ตัวพยาธิ แก้คุดทะราด แก้โลหิตตก แก้เปื่อยพัง แก้บวม ผลคางแก้โรคในจักษุ เปลือกกระท้อน มีคุณเหมือนกับเปลือกคาง
เปลือกทอง เปลือกปรู ให้ปิดธาตุ แก้ลงท้อง แก้หืดไอ
ผลทอง ผลปรู มีรสเผ็ดร้อน กินเจริญไฟ แก้ตัวพยาธิ แก้จุกเสียด แก้ลงท้อง แก้สะพั้น
ราชพฤกษ์ ไชยพฤกษ์ โมกมัน คาง เปลือกสะเดา เปลือกพุดซา ไทร สนุ่น กระท้อน งิ้ว กล้วย ไม้พิกุล แคฝอย ใบมะตูม ใบมะขวิด แคทั้ง ๒ ขี้อ้าย หางกราย ตะโกพนม มะพลับ มะเดื่อ มะม่วง ไม้ทั้งปวงนี้ เปลือกก็ดี รากก็ดี ดอกก็ดี ผลก็ดี มีรสหวาน ฝาดเฝื่อน แก้ลงท้อง แก้ฝีเปื่อยพัง แก้บวม แก้ตัวพยาธิ แก้ตกโลหิต
ใบแคทั้ง ๒ ใบสมี ใบชุมเห็ด ใบมะรุม ใบพริกไทย ใบมะระ ใบมะไฟ ใบไม้ทั้ง ๘ สิ่งนี้แก้นอนไม่หลับให้ระส่ำระสาย เอาใบไม้นี้แกงกินกับข้าวเจริญโลหิตนอนหลับดีแล ใบไม้อันกล่าวมาแต่ก่อนนั้นใบอ่อนกินเกิดโทษ
อนึ่งเปลือกแลใบไม้ใด ๆ ก็ดี ถ้ามีรสเปรี้ยวให้ผายธาตุ ถ้ามีรสฝาดให้ปิดธาตุ ถ้ามีรสหวานแก้ระหายให้มีกำลังเจริญกายแลโลหิตใช้ได้ แก้ปัจจุบันครั้งหนึ่งคราวเดียว ถ้าใช้บ่อยเกิดโทษ ผลตาลสุกมีคุณดุจกัน
เนื้อมะพร้าว น้ำมะพร้าว มีรสหวาน กระทำให้ชุ่มอก เจริญไฟธาตุ ให้มีกำลังแก้กำเดา ถ้าใช้บ่อยเกิดโทษ
รากมะพร้าว ดอกมะพร้าว งวงตาลอ่อน มีรสหวาน ฝาด แก้ลงท้อง แก้โลหิต แก้ไข้ริดสีดวงปากเปื่อย
ตรีกฏุก เอาเสมอภาค บดเป็นผง ละลายน้ำนมกระบือกิน แก้กำเดา แก้ดี แก้โลหิต ละลายน้ำนมแพะกิน แก้เสมหะ
น้ำมูตร มีรสเผ็ดร้อนแลเค็ม แก้ลมแก้โลหิตแก้เสมหะ เจริญไฟธาตุ แก้จุกเสียด แก้ฟกบวม แก้หืดไอ แก้ผอมเหลือง
ผลไม้ที่มีรสฝาด ยางตะเคียน สีเสียดเทศ สีเสียดไทย มีรสฝาด แก้ลงให้ปิดธาตุ
ดอกบัว รากบัว มีรสร้อนแลฝาด แก้ลงท้อง แก้คลื่นเหียน แก้ไข้
ต้นมะลิ แก้ฝีคชราด แก้เสมหะ แก้โลหิต
ดอกมะลิ มีรสเย็น แก้ร้อนในอก กระทำให้ใจชื่นชุ่ม แก้โรคในจักษุ แก้ไข้ตัวร้อนทุกประการ
กรุงเขมาแลชะมดเชียง แก้ลมแลโลหิต แก้กำเดา แก้จักษุโรค
ชะมดสดแลโคโรค มีคุณอันยิ่ง แก้จักษุโรค แก้เสมหะแห้งเสมหะหางโค แก้รำเพรำพัดเพื่อภูตปีศาจ เจริญบุพโพให้บริบูรณ์
จันทน์แดง จันทน์ขาว มีรสขมหวานเย็น มีคุณอันยิ่ง แก้เหงื่อ แก้มลทิน แก้ตัวพยาธิ แก้ไข้ร้อนด้วยพิษ เจริญไฟธาตุให้สมบูรณ์
แก่นระกำป่า แก่นฝาง มีรสหวาน แก้ฝีคชราด แก้เสมหะ แก้โลหิต แก้กำเดา แก้ไข้สำประชวร
แก่นประดู่ แก่นมะซาง แก่นตะเคียน มีคุณเสมอกัน แก้คุดทะราด แก้เสมหะ แก้ไข้สำประชวร
กระลำพัก มีรสขมหวานเย็นมัน แก้ลมอังคมังคานุสารี แก้ตรีสมุฏฐาน แก้โลหิตโทษ
ขอนดอก มีรสเผ็ดจืด แก้เสมหะ แก้เหงื่อ แก้ไข้ร้อนเพื่อตรีโทษ
ขี้เหล็กทั้ง ๒ มีรสขมหวาน แก้โลหิต แก้กำเดา แก้เสมหะ เจริญไฟธาตุ
นมพิจิต โคกกะออม โคกกระสุน มีคุณเสมอกัน แก้ไข้เพื่อทุเลาวะสา แก้ปัสสาวะให้บริบูรณ์
สะไอ มีรสขมฝาดเฝื่อนเย็น แก้บิดและพยาธิ
รากเสนียด ใบแลดอก มีรสขม แก้หืดไอ แก้ไข้สำประชวร แก้โลหิต แก้บิด แก้พิษฝี แก้รัตตะปิตตะ
บอระเพ็ดทั้ง ๒ มีรสขมเย็น แก้เสมหะแลเลือดลม แก้ลงท้อง แก้ไข้ทั้งปวง เจริญไฟธาตุ
ขัดมอน ๓ ประการ ต้นต้มกินมีกำลัง รากแก้อาเจียนคลื่นเหียน
ถั่วแปบ แก้ไข้สำประชวร แก้จักษุโรค แก้เสมหะ แก้ลมมีพิษ ให้ผายธาตุ
อังกาบเหลืองแลขาว มีรสหวาน แก้เสมหะ แก้ลม เจริญไฟธาตุ
ผักหวานตัวผู้ มีรสหวาน แก้กำเดา แก้จักษุโรค
รากสามสิบ มีคุณยิ่งกว่าผักหวาน
สุพรรทลิกา มีรสหวาน กินแก้ผอมแห้ง ให้กายสมบูรณ์ ให้รู้รสอาหาร แก้ลมเลือดพิการ ให้บิดธาตุ
ผักคราดและขอบชะนางทั้ง ๒ มีรสเผ็ดร้อน แก้ผอมเหลือง แก้ริดสีดวง ให้เจริญปัญญา
ผักโหมเทศทั้ง ๒ มีรสหวาน แก้เสมหะ เจริญไฟธาตุ แก้ฟกบวมในท้อง ดอกแก้เสมหะ แก้พิษ
รากเท้ายายม่อม และรากมะกล่ำตาช้างแดง, ขาว, แก้ร้อน แก้ระหายน้ำ แก้อาเจียน แก้หืดไอ แก้พิษฝี
ใบแลผลมะกล่ำแดง แก้ริดสีดวงในทวารหนัก
ทองกวาวต้น ทองกวาวเครือ มีรสฝาดหวาน แก้ลมอัมพาต แก้โลหิต
บวบขม, ฟักขม แก้เสมหะ แก้ลม แก้พิษฝี แก้ริดสีดวงงอก แก้หืด
ชบาทั้ง ๒ แก้พิษฝี แก้ฟกบวม กระทำให้รู้รสอาหาร
เปราะหอมทั้ง ๒ มีรสเผ็ดร้อน แก้พิษฝี พิษงู แก้ลมจุกเสียด
เชือกเขาไฟ กินแก้ร้อนแลผายธาตุ แก้ระส่ำระสาย แก้จุกเสียด แก้เสมหะ แก้ลม
เพชรสังฆาต แก้จุกเสียด แก้บิด แก้ปวดในข้อในกระดูก ชอบแก้ลมทั้งปวงแล
อบเชย แก้พิษร้อน แก้ลมอัมพาต แก้ไข้จับ
เขม่าเหล็ก มีรสเผ็ดเย็น แก้ฝีคชราด
กระสารส้ม ด่างสลัดได ด่างโคกกระสุน ด่างมะกล่ำตาช้าง ด่างประยงค์ มีคุณเสมอกัน แก้ฟกบวมทั้งปวง แก้ลมจุกเสียด แก้ผอมเหลือง แก้ริดสีดวงในท้อง แก้ลมอัมพาต แก้หืดไอ เจริญไฟธาตุ แก้พรรดึก
ด่างต้นงา ด่างหญ้าพันงู ด่างผักโหมหิน ด่างฝักส้มป่อย ทั้งนี้มีคุณเสมอกัน แก้ดานเสมหะ
หญ้าแพรก แก้ลมและโลหิต บดเป็นยารมแก้ตัวพยาธิซึ่งกระทำให้คันตัวทั่วสารพางค์
หญ้าหนวดปลาดุก มีรสขม แก้ผอมเหลือง แก้โลหิต แก้ไข้ทั้งปวง แก้หืดไอ ทำให้รู้รสอาหาร
ว่านเปราะทั้ง ๒ มีรสเผ็ดแลขม แก้เสมหะ เจริญไฟ แก้ลงท้อง
หญ้าพันงูทั้ง ๒ มะไฟเดือนห้า ผักเสี้ยนทั้ง ๒ รากหน้าปากควาย ยาทั้งนี้มีรสเผ็ดร้อนเสมอกัน เจริญไฟธาตุ แก้พิษฝี แก้ไข้ตรีโทษ
ชิงชี่ทั้ง ๒ แก้ท้องมาร ให้ผายธาตุ แก้ฟกบวม แก้ลม
รากไคร้เครือ ขี้กาทั้ง ๒ มีรสเผ็ดขม แก้กำเดา แก้ไข้เพื่อลม
รำพันทั้ง ๒ มีรสเผ็ดร้อน แก้ไข้เพื่อภูตปีศาจ แก้ลมจุกเสียด แก้พิษฝี แก้ไข้กำเดา
พรมมิ มีรสขม แก้ไข้สวิงสวาย แก้หืดไอ แก้ริดสีดวง กินเจริญปัญญา
เปล้าทั้ง ๒ ใบกระวาน น้ำประสารทอง ผายธาตุ แก้ลมจุกเสียด เจริญไฟธาตุ มีกำลัง แก้ระหาย แก้เสมหะ แก้ลม
น้ำอ้อย น้ำตาล กินผายธาตุ
น้ำผึ้งเก่า มีรสหวานร้อนเปรี้ยว กินผายธาตุทำให้ตัวผอมแห้ง
น้ำผึ้งใหม่ มีรสหวานยิ่งกว่าน้ำผึ้งเก่า กินมิได้ลงท้อง แก้ไข้ตรีโทษ
ขัณฑสกร ทำด้วยน้ำอ้อย มีรสหวานเย็น กินเจริญเสมหะ แก้อาเจียน แก้กระหายน้ำ
น้ำนมโค รสเย็นมัน กินปิดธาตุ ชอบแก้โรคในอก ให้มีกำลัง เจริญไฟธาตุ
น้ำนมกระบือ มีรสหวานมัน กินแก้พรรดึก ให้เจริญอาหาร
น้ำนมแพะ มีรสหวานฝาดเย็นมัน กินแก้ลงท้อง แก้โลหิต แก้ไอ แก้หืด
น้ำนมแกะรสหวานมัน แก้หืดไอ แก้จุกเสียด เจริญไฟธาตุ
น้ำนมอูฐ มีรสเปรี้ยวหวานเค็มมัน กินกระทำให้จุกเสียด ชอบแต่แก้บวมในท้องแก้พยาธิท้องมาร
น้ำนมม้า มีรสมันฝาดหวานเค็มเปรี้ยว กินเจริญธาตุ แต่กินมากนัก มักจุกเสียด
น้ำนมช้าง มีรสฝาดมันเย็นดี กินมีกำลัง ชอบริดสีดวง
น้ำนมทั้งปวง มีรสมันหวานยิ่ง กินมีกำลัง แก้นอนไม่หลับ แก้ลม เจริญไฟธาตุ
น้ำนมคนรสหวานเย็นมัน แก้ลมพรรดึก
น้ำนมเปรี้ยว คือทะธิ เกิดแต่นมวัว มีรสหวาน กินเจริญไฟธาตุ แก้ลมอันเย็น แก้ปัสสาวะพิการ
น้ำนมเปรี้ยว เกิดด้วยนมกระบือ มีรสหวาน กินให้มีกำลัง
น้ำนมปนด้วยเนย กินปิดธาตุ แต่ว่ากินมากเกิดลม เจริญไฟธาตุ
สรรพยาทั้งหลาย ที่มีรสเผ็ดร้อนนั้นชอบแต่แก้ลมมิชอบกำเดา รสเผ็ดเปรี้ยวชอบแก้ลมจุกเสียดชอบพรรดึก ถ้ารสฝาดเฝื่อนชอบแต่ปิดธาตุ แก้ตัวพยาธิแลฟกบวม ถ้ารสหวานเย็นชอบแต่แก้กระหาย
ทองคำ มีคุณให้อิ่มให้เกิดความรักใคร่ ให้รสที่สุกมีรสอร่อย แก้โทษพิษ มีรสเย็นรสฝาด เป็นระสายะนะให้จำเริญอายุ (การทำยาส่วนมากใช้ทองคำเปลว)
เงิน มีคุณละเอียด มีรสเย็น ให้จำเริญอายุ กระทำให้ผอมได้ ระงับลมระงับดี
ทองแดง มีรสขมหวานฝาดเผ็ดมีรสสุกอร่อย กระทำให้ผอมให้เบา กระทำให้แผลเย็น แผลงอกเนื้อ ระงับปิตตะ ระงับเสมหะ
ทองสัมฤทธิ์ มีรสฝาดขม อนุโลมตามรสทั้งปวง กระทำให้ปราศจากมลทิน กระทำให้ผอมให้รสสุกอร่อย กระทำให้อินทรีย์ผ่องใส กระทำให้สาระพัดในกายแห้ง ระงับเสมหะ
ทองเหลือง มีรสขมรสเค็ม ชำระมลทิน ระงับโรคผอมเหลืองเกิดแต่กิมิชาติระงับลม กระทำให้ผอมเหลือง
ตะกั่วเกรียบ มีคุณแม้นกับทองเหลือง
เหล็ก ชอบกับตา มีรสฝาด รสหวาน รสขม กระทำให้ผอมให้ลมกำเริบ กระทำให้เย็น ระงับโรคเกิดเพื่อกิมิปิตตะเสมหะ
แก้วทั้งปวง ชอบกับตา กระทำให้ผอมให้เย็น (การทำยาส่วนมากใช้แก้วแกลบ)
มรกฎ สังข์ ฟองน้ำทะเล ตุ๊กต่ำ คุลิก่า กระทำให้อินทรีย์ผ่องใส กระทำให้ผอม ระงับกัณฑุโรคหิด คัณฑุโรคผี ระงับเกิดเพราะกิมิชาติ ระงับเสมหะระงับพิษ
มะโนศิลา คือหอระดานแดงภาษาลังกา กำมะถันแดงภาษาไทย มีคุณดังแก้ว มีรสฝาด รสหวาน รสขม ระงับโรครัตตะปิตตะ โรคพิษอาเจียน สะอึก กระทำให้ตาสว่าง
ดินสอพองในปล้องไม้ไผ่ มีรสหวานรสเย็น แก้โรคริดสีดวงแห้ง แก้สาระโรค คือ หอบ กาสะโรค คือไอ

สรรพคุณยา อีกตำรับหนึ่ง
ดังจะกล่าวต่อไปนี้ อาจซ้ำและมีสรรพคุณผิดเพี้ยนกันกับที่กล่าวมาแล้วบ้าง
ขอให้แพทย์ทั้งหลายพิจารณาดูให้ละเอียดถี่ถ้วน เมื่อเห็นว่าถูกต้องจึงใช้
ฝางเสน มีรสฝาด แก้ลม แก้เสมหะและดี ทำลายโลหิตอันไม่บริสุทธิ์ให้บริบูรณ์
โผงผาง มีรสฝาด ใบแก้โรคในปาก แก้เหงือกและฟันอักเสบ ระบายอุจจาระแลขับน้ำเบาให้เดินสะดวก
พุดซาทั้ง ๕ มีรสฝาด แก้พยาธิ แก้บวม แก้ฝีทั้งปวง แก้ตกโลหิต แก้ลงท้อง
ต้นมะข้าม มีรสฝาดเฝื่อน แก่นแก้กร่อน แก้เสมหะโลหิต เปลือกสมานแผล
มะเขือแพะ มีรสฝาด มีสรรพคุณทำให้อาหารงวด บำรุงไฟธาตุ
มะเดื่อปล้อง มีรสฝาดเฝื่อน แก้เม็ดฝี แก้พิษในกระดูก
มะเดื่อดิน มีรสฝาดเฝื่อนแก้ประดงและฝีภายใน
มะเดื่อชุมพร มีรสฝาด แก้ไข้ แก้ลง กล่อมเสมหะและโลหิต
มะเดื่อดง มีรสฝาด กล่อมอุจจาระและแก้ประดง
มะขวิด มีรสฝาดเผื่อน ใบแก้บวม แก้พยาธิ แก้ฝีเปื่อยพัง แก้ลงท้องและตกโลหิต
มะม่วงทั้ง ๕ มีรสฝาด แก้พยาธิ แก้ฝีเปื่อยเน่า แก้บวม ดับพิษทั้งปวง
มังคุด มีรสฝาด มีสรรพคุณคุมธาตุ แก้ลงท้อง สมานแผล ชำระล้างแผลทุกชนิด
ผลสมอเทศ มีรสฝาด แก้เสมหะและลม
ผลสมอดีงู มีรสฝาดขม แก้พิษดีและพิษโลหิต
สะเดาใหญ่ มีรสฝาดเย็น มีสรรพคุณบำรุงธาตุ กระทำให้อาหารงวด แก้พยาธิทั้งปวง แก้โรคในลำคอ แก้โลหิตและดี ดอกแก้ริดสีดวงในลำคอดุจแม่พยาธิไต่อยู่ ผลแก้ลมหทัยวาตและลมสัตถกวาต แก้บิดมูกเลือด กะพี้แก้ดีและแก้บ้าคลั่ง แก่นแก้ลมทำให้อาเจียน และลมเสมหะอันบูดอยู่ภายใน แก้เสมหะในลำคอ
สีเสียดทั้ง ๒ มีรสฝาด แก้ลงท้อง ปิดธาตุและสมานแผล
สารส้มกีบ มีรสฝาดเฝื่อน มีสรรพคุณขับน้ำเบาให้บริสุทธิ์ ฟอกโลหิต สมานแผล กัดฝ้าและห้ามเลือด
สารส้มสะตุ มีรสฝาดน้อย แก้เม็ดผื่นคัน แก้สิวที่หน้า แก้ชันตุพุพอง
สำโรง มีรสฝาดน้อย มีสรรพคุณกล่อมเสมหะและอุจจาระให้เป็นปกติ
หางกราย มีรสฝาด มีสรรพคุณรู้กล่อมเสมหะ
อ้อยช้าง มีรสฝาดเย็น เปลือกดับพิษต่างๆ และสมานเสมหะ รากแก้มุตกิด แก้เลือด แก้ดีร้อน แก้จักษุโรค
กล้วยไม้ มีรสฝาดเฝื่อน มีสรรพคุณแก้ท้องบวม แก้ลงท้อง ใบดับพิษทั้งปวงให้เย็น กล้วยตีบ มีรสฝาดเย็น รากแก้กระหายน้ำและแก้ร้อนภายใน แก้พิษภายนอก
เปลือกขี้อ้าย มีรสฝาด มีสรรพคุณกล่อมเสมหะและอาจม ห้ามฟอง ใช้เป็นยาคุมได้ดี
คาง มีรสฝาดเฝื่อน แก้พยาธิเปื่อยเน่า แก้ลงท้อง แก้ตกโลหิต แก้บวม แก้ฝี แก้ปวดบาดแผล แก้พิษงู แก้ฟกบวม แก้คุดทะราด จำเริญธาตุและแก้ไข้
คัดเค้า มีรสฝาด แก้ไข้ แก้เสมหะและโลหิต ใบแก้โลหิตซ่าน ดอกแก้โลหิตในดวงกำเดา ผลขับโลหิตเน่าให้ตก ต้นแก้โลหิตระดูร้อนให้บริบูรณ์ รากแก้ปิตตะโรค
ใบงิ้ว มีรสฝาดเย็น ดับพิษฝีและอักเสบฟกบวม แก้หัวดาวหัวเดือน หัวลำมะรอก
ใบจาก มีรสฝาด แก้ลมจรต่าง ๆ กัดเสมหะ ดับพิษทั้งปวง
จามจุรี มีรสฝาด เปลือกแก้โรคที่เกิดขึ้นในปาก ในลำคอเหงือกและฟัน แก้โลหิตตกใน แก้ริดสีดวงทวารหนัก แก้ลงท้อง เมล็ดแก้กลากเกลื้อนและโรคเรื้อน ใบดับพิษต่าง ๆ
จิก มีรสฝาด แก้ปวดศีรษะ แก้โรคระดูสตรี แก้ลักปิด แก้เสมหะ
ตะขบ มีรสฝาด มีสรรพคุณกล่อมเสมหะและอาจม
ตาเสือ มีรสฝาด เปลือกกล่อมเสมหะและโลหิต
เถากุย มีรสฝาด แก้ประดงเข้าข้อ แก้ลมในข้อในกระดูก มีอาการให้มือและเท้าอ่อนเพลีย
ทองป่า มีรสฝาด เปลือกแก้ลงท้อง แก้บิด แก้พยาธิ
ทุเรียน มีรสฝาด รากแก้ในกองธาตุ ใบขับบุพโพให้ตก ขับพยาธิ ผลดิบแก้อุทรโรค แก้ลักปิดลักเปิด
โทงเทง มีรสเปรี้ยวเย็น ดับพิษภายใน แก้ร้อนภายใน
น้อยโหน่ง มีรสฝาด ใบแก้ฟกบวม ฆ่าพยาธิผิวหนัง ผลดิบแก้โรคซางและบิดขับกิมิชาติ
หนามหัน มีรสฝาด เปลือกขับโลหิตกล่อมเสมหะ แก้ไข้ทับระดู
นนทรี มีรสฝาด เปลือกขับโลหิตกล่อมเสมหะแลโลหิต
เปลือกมะตูม มีรสฝาด แก้ลงท้อง แก้บิด แก้พยาธิ
กะจับ มีรสหวานเย็นมัน บำรุงกำลังและบำรุงกุมารในครรภ์
กรรณิการ์ มีรสฝาด ต้นแก้วปวดศีรษะ ใบบำรุงดี ดอกแก้เวียนศีรษะ แก้ไข้จับ รากแก้พรรดึกซึ่งผูกเป็นก้อน เจริญธาตุ ทำให้มีกำลัง แก้ลมและดี แก้ผมหงอก ทำให้ผิวกายผ่องใส่
ข้าวงอก มีรสหวานเย็น บำรุงกำลัง
ไข่เน่า เปลือกมีรสหวานชุ่ม แก้ตาลซาง และแก้อาจมมิให้เสีย
เข็มขาว รากมีรสหวาน แก้จักษุโรค ทำให้รู้รสอาหาร
คำฝอย ดอกมีรสหวาน บำรุงโลหิตและน้ำเหลืองให้เป็นปกติ แก้แสบร้อน
คำไทย มีรสหวาน รากบำรุงบุพโพโลหิตให้บริบูรณ์ แก้แสบร้อน คัน แก้มิให้พิษเกิดขึ้น
จิงจ้อแดง มีรสหวาน รากแก้เสมหะและลมดี กระทำให้อาหารงวด ประหารเตโชอันกล้า
จิงจ้อขาว มีรสหวาน มีคุณอ่อนกว่าจิงจอแดง มีสรรพคุณเหมือนจิงจ้อแดง
ชะเอมป่า รากมีรสหวาน แก้กระหายน้ำ
หญ้าคา รากมีรสหวานเย็น ขับปัสสาวะและแก้น้ำเบาแดงให้เป็นปกติ
หญ้าปีนตอ หัวมีรสหวานมัน บำรุงกำลัง บำรุงปอดตับและหัวใจให้ชุ่มชื่น
ตาลโตนด มีรสหวานเย็น ดับพิษซาง ชูกำลังทำให้ดวงจิตชื่อบาน
ตาลหม่อม มีรสหวานชุ่มเย็น แก้ตาลซาง บำรุงเนื้อให้ชุ่มชื่น คุมธาตุให้เป็นปกติ
เตยหอม มีรสหวานเย็น บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่อ
น้ำอ้อยแดง มีรสหวานหอม แก้ลมและกำเดา
น้ำอ้อยงบ มีรสหวาน แก้ลมและกำเดา
น้ำอ้อยงบ มีรสหวาน เจริญอาหาร
น้ำอ้อยเผา มีรสหวานสนิท บำบัดเสมหะ
น้ำอ้อยต้ม มีรสหวานเย็น แก้กำเดาและลม กระจายเสมหะ แก้ไข้สำประชวร ผายธาตุ แก้หืดไอ ทำให้เกิดกำลังและเจริญอายุ ขับปัสสาวะให้เฟื่อง
น้ำตาลทรายแดง มีรสหวาน ขับน้ำเหลือง บำรุงทางปัสสาวะให้บริสุทธิ์
น้ำตาลกรวด มีรสหวานเย็น บำรุงเสมหะจุกคอ ทำให้ชุ่มคอ
น้ำตาลหม้อ มีรสหวานเย็น สมานริดสีดวงในช่องทวาร
น้ำมะพร้าวอ่อน มีรสหวานหอม ชูกำลังและบำรุงกุมารในครรภ์ให้มีกำลัง
น้ำผึ้ง มีรสหวาน ร้อน ฝาด มีสรรพคุณผายธาตุ แก้ผอมแห้ง
น้ำนมคน มีรสหวานเย็นมัน ทำให้เกิดกำลัง ดับพิษอักเสบ แก้พรรดึก
น้ำนมวัว มีรสหวานมัน บำรุงกำลัง และทำให้เกิดความกำหนัด แก้ลมอันเย็น แก้ปัสสาวะพิการ เจริญไฟธาตุ
ลูกยอ มีรสหวานเปรี้ยว แก้อาเจียน แก้ร้อนในอก
ลำโพง มีรสหวานเย็น เง่า ขับปัสสาวะให้คล่อง แก้นิ่ว ใบสดฆ่าพยาธิและขับพยาธิในท้องให้ถ่ายออกทางอจุจาระ ผลดิบห้ามโลหิต แก้ทางปัสสาวะ ฆ่าพยาธิ แก้โลหิตระดูพิการ ผลสุกขับเหงื่อ ขับน้ำปัสสาวะ บำรุงกำลัง
สุพรรณทลิกา มีรสหวาน บำรุงร่างกายให้สมบูรณ์ ทำให้รู้รสอาหาร แก้ผอมแห้ง
กระทุงหมาบ้า มีรสเบื่อขม รากกระทุ้งพิษ แก้ฝีภายใน ขับปัสสาวะกระทำให้น้ำเบาคล่อง
กระไดลิง เถามีรสเมา แก้พิษทั้งปวง
กะเพียด หัวมีรสเมา แก้พยาธิต่าง ๆ มีคุณเช่นหนอนตายหยาก
ยาข้าวเย็นโคกแดง มีรสเมาเบื่อ ต้นแก้อชินโรค ๔ ประการ ใบแก้ไข้เหนือ และไข้สันนิบาต ดอกแก้พิษงูเห่า ผลแก้ลมและริดสีดวง หัวและรากแก้พยาธิในท้อง
ยาข้าวเย็นโคกขาว มีรสเมาเบื่อ ต้มแก้พิษงูดินอันมีรูปคล้ายเฉลน ใบแก้ฟกบวม ดอกแก้มะเร็งและคุดทะราด ผลแก้อัณฑะอุ้ง รากแลหัวแก้คุณฝี
กรวยป่า มีรสเมาเบื่อ แก้พิษกาฬ เมล็ดแก้พยาธิผิวหนังแลริดสีดวง
ขันทองพยาบาท มีรสเมาเบื่อ แก้ลมอันเป็นพิษ
ข่อย มีรสเมาเบื่อ เปลือกดับพิษในกระดูกในเส้น แก้โรคฟัน กระทำฟันให้ทน
พญามือเหล็ก มีรสเมาขม ตัดรากไข้ ดับพิษกษัย แลดับพิษโลหิต
สะบ้าทั้ง ๓ มีรสเมามัน ใช้หุงเป็นน้ำมันทาแก้พยาธิผิวหนัง แก้พิษ และเบื่อพยาธิทั้งปวง
สารหนู มิรสเมาเบื่อ ฆ่าแม่พยาธิต่าง ๆ เป็นยาเบื่ออย่างแรง
กระดูกงูเหลือม มีรสเบื่อเม่า ดับพิษกาฬ แก้เมื่อยใช้ทั้งกินทั้งทา
เบญกานี มีรสเมาฝาด แก้ลมปวดเบ่ง แก้ปวดมดลูก สมานแผล
กัญชา มีรสเมา เจริญอาหาร ชูกำลัง ทำให้ใจสะดุ้งกลัว
ขอบชะนางแดง มีรสเบื่อ แก้พิษ เพื่อพยาธิตานซาง
ตานขโมย มีรสเบื่อ แก้พยาธิทุกชนิด แก้ตานซาง
ตานเสี้ยน มีรสเบื่อหวาน กล่อมอาจมให้เป็นปกติ
ถอบแถบ มีรสเบื่อเย็น ถ่ายพิษตานซางและตัดรากตานขโมย ถ่ายโทษเสมหะแลลม
ฟักข้าว มีรสเย็นเบื่อ ดับพิษทั้งปวง
สะแก มีรสเบื่อ ขับพยาธิในท้อง แก้ฝีตานซาง
กระดอม ลูกมีรสขม บำรุงน้ำดี แก้ดีแห้ง ดีฝ่อ ดีเดือด ทำให้เพ้อคลั่งเป็นบ้าเจริญอาหารแลดับพิษโลหิต
กระลำพัก มีรสขมหอม บำรุงตับปอดหัวใจให้มีกำลัง ดับพิษเสมหะและโลหิต
การะเกด ดอกหอมมีรสขม แก้โรคในอก แก้เสมหะ เจริญอัคคนีผล
แกแร มีรสขมชาขื่น บำรุงน้ำเหลืองให้เป็นปกติ บำรุงกำลังให้แข็งแรง
ขี้กาแดง รสขมจัด ถ่ายและบำรุงน้ำดี ถ่ายล้างเสมหะให้ตก ดับพิษเสมหะแลโลหิต
จันทน์ชะมด รสขมหอม บำรุงดวงจิตมิให้ขุ่นมัว
จันทน์เทศ รสขมร้อน แก่นแก้ไข้ดีเดือด ดีพลุ่ง แก้ไข้อันมีอาการกล้มอกกลุ้มใจ ตาลอยเผลอสะติ บำรุงตับปอดหัวใจและน้ำดีให้เป็นปกติ ผลแก้กระหายน้ำ ทำให้มีกำลัง แก้ลม จุกเสียด แก้กำเดา ดอกบำรุงโลหิต บำรุงผิวหนัง
จันทน์แดง รสขมเย็น แก้ไข้อันบังเกิดแต่ทรวงและดี บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น แก้ลักปิดและบาดแผล แก้ไข้รัตตะปิตตะ
หญ้าไซ รสขมจืด ชำระล้างปัสสาวะให้เป็นปกติ
หัวหญ้าแห้วหมู รสขมมัน แก้ไข้ทุกอย่าง บำรุงปถวีธาตุ
ดีสัตว์ รสขมหวาน ดับพิษภายใน แก้พิษเพ้อคลั่ง บำรุงดีน้ำ ทำรสยาให้เดินสะดวกทำให้ใจชุ่มชื่น
น้ำนมราชสิห์ รสขม ต้นคุมธาตุแลบำรุงกำลัง กระทำให้เกิดน้ำนม
น้อยหน่า รสขมร้อน ใบแก้ฟกบวมและแก้พยาธิ์ผิวหนัง คือ กลากเกลื้อน ขับกิมิชาติในอุทร เปลือกสมาน รากระบาย
ผักขวง รสขม รากบำรุงน้ำดี ให้เป็นปกติ
ผักบุ้งล้วม รสขม แก้พิษทั้งปวง
ผักหนอก รสขมเฝื่อน แก้เมื่อยขัด แก้ลงท้อง เป็นยาอายุวัฒนะ
ฝิ่นต้น รสขม เปลือกแก้ลม แก้เมื่อย คุมธาตุให้เป็นปกติ แก้ลงท้องปวดมวน
ผิวมะกรูด รสขมเผ็ด แก้ในกองลม
ประคำไก่ รสขมเบื่อ แก้กษัยและทำให้เส้นหย่อน
ประคำดีควาย รสขมฝาด แก้กาฬภายในแลดับพิษ
ยาเข้าหอม รสขม แก้ลงท้อง แก้โลหิต แก้สะอึก แก้ไข้กำเดา
ยาดำ รสขม ถ่ายลมเบื้องสูง กัดฟอกเสมหะและโลหิต
ระย่อม รสขม แก้ไข้จับอันทำให้หนาว ดอกแก้โรคอันเกิดแต่จักษุ เปลือกแก้ไข้สันนิบาตแลไข้เพื่อพิษ กะพี้ทำโลหิตให้ตั้งเป็นปกติ ไส้แก้ไข้อันร้าย รากแก้ลมอัณฑพฤกษ์
ระกำป่า รสขมหวาน แก้ฝี แก้คุดทะราด แก้พิษฝี แก้กำเดา แก้เสลด แก้ไข้สำประชวร
รักดำ รสขมฝาด ลูกทำให้อาหารงวด แก้ปากคอและทำให้ฟันทน แก้คุดทะราด และริดสีดวงทวาร แก้ไส้เลื่อนในกะเพาะ
หัวหวายขม รสขมเย็น แก้ไข้เพื่อดีและโลหิต แก้ร้อนภายใน
สมอดีงู รสขมฝาด แก้พิษดีแลโลหิต
สมอทะเล รสขมเฝื่อน แก้ลมในกระดูกแลกษัย ขับโลหิต
หอระดาลกลีบทอง รสขมปร่า กัดเม็ดฝี และกัดผมขนทั้งปวง
เตาเกียด รสขม แก้ตับทรุด ดับพิษที่ตับที่ปอดและหัวใจ
กระชาย รสเผ็ดร้อน แก้ไข้อันบังเกิดในปาก ในคอ แก้มุตกิด แก้ลมในดวงฤทัย
กะเพราแดง รสเผ็ดปร่า รู้ตั้งธาตุ แก้ปวดท้อง ท้องขึ้น แก้ลมตานซาง
กะเพราขาว รสเผ็ดปร่า รู้ตั้งธาตุ แก้ปวดท้อง ท้องขึ้น แก้ลมตานซาง
เขาควายเผือก รสเย็น ดับพิษและถอนพิษผิดสำแดง
กระดูกควายเผือก รสมัน บำรุงกระดูกให้แข็งแรง ทำให้กระดูกมีกำลัง
ผักกระเฉด รสมันถอนพิษและแก้พิษยาเบื่อ
เลือดแรด รสมัน แก้พิษโลหิตและแก้ช้ำใน กระจายเลือดก้อน ดับพิษกาฬ หนังแรด แก้เสมหะแก้ไอ
โคโรค รสมันเฝื่อน แก้น้ำลายเหนียว แก้เสมหะเหนียว บำรุงกำลัง
กล้วยตีบ รสเย็นฝาด รากแก้กระหายน้ำ แก้ร้อนภายใน แก้พิษภายนอก
ใบกล้วยไม้ รสเย็นจืด ตัดรากฝีทั้งปวง
หญ้างวงช้าง รสเย็น แก้พิษตานซาง แก้กระหายน้ำ กระจายนิ่ว
ดินถนำ รสเค็มเย็น แก้โรคอันเกิดในตา
ดินปลวก รสเย็น ดับพิษและถอนพิษขัดบวม แก้กระหายน้ำ
เตยหอม รสเย็นหวาน บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น
เบี้ยจั่น ขับปัสสาวะ แก้เบาปวด แก้โรคฟันแลเหงือก
ดินประสิว รสเย็นเค็ม ขับลมตามเส้น ถอนพิษ ขับโลหิตให้กระจาย
ตาลดำ รสเอียนเค็ม ขับไขข้อในกระดูกให้มีกำลัง แก้ตานซางและพยาธิ
ผลสมอพิเภกอ่อน รสเปรี้ยว แก้ม้าม แก้ไข้อันมีพิษ
ส้มป่อย รสเปรี้ยว ต้นแก้น้ำตาพิการ ใบแก้โรคอันเกิดแต่ตา ชำระโรคในลำไส้น้อยใหญ่ ดอกแก้เอ็นพิการ ผลแก้ปากกุมารอันเป็นเพื่อไข้ แก้เสมหะเหนียว รากแก้ไข้อันทำให้ร้อนแลเย็น
จุนสี รสเปรี้ยวฝาด แก้เม็ดฝี แก้โรคฟัน ให้กัดหัวหูด แก้คุดทะราด กัดฝ้าในแผล
ใบมะขามไทย รสเปรี้ยว ฟอกโลหิต เนื้อฝักมะขามกัดเสมหะให้ตก
ใบมะขามแขก ใบรสเปรี้ยว ถ่ายพิษปัสสาวะ
น้ำมะกรูด รสเปรี้ยว ขับเสมหะและกัดฟอกโลหิต
มะกล่ำต้น รสเปรี้ยว แก้เสมหะในลำคอ แก้เสียงแหบแห้ง
ผลมะดัน รสเปรี้ยว แก้เสมหะร้ายต่าง ๆ
รากมะอึก รสเปรี้ยวเย็น แก้ดีฝ่อ แก้กะตุกนอนสะดุ้ง เพราะดีให้โทษ แก้น้ำลายเหนียว เพราะพิษไข้สันนิบาต
สมอไทย รสเปรี้ยวขม เปลือกถ่ายน้ำเหลือง เนื้อรักษาน้ำดี เมล็ดคุมธาตุ
กระถิน เป็นยาอายุวัฒนะ แก้ลม แก้มุตกิด
กะเพราะใหญ่ เจริญอัคนีผล กระทำให้ใบหน้ามีสีหน้างาม แก้อาเจียน แก้เสมหะ แก้ลม แก้มะเร็ง
กระพังโหม ขับลม แก้ตานซาง แก้ดีรั่ว เป็นอายุวัฒนะ
กระดูกไก่ดำ ต้นแก้ช้ำ ขับเลือดในกายมิให้คั่งค้าง ห้ามเลือด
กระเช้าฝีมด มีสรรพคุณชูชีพจร แก้พยาธิต่างๆ
แคแดงแลลำไย มีคุณอย่างเดียวกัน แก้เสมหะแลลม
รากเพกา บำรุงไฟธาตุมิให้ดับ แก้ไข้สันนิบาต
รากมะตูม แก้หืดหอบไอ บำบัดเสมหะแลดี แก้ไข้ซึ่งอันทำให้ร้อน และแก้ชินโรค แก้ลมอันแน่นอยู่ในทรวง แก้ยอกเสียดเกลียวข้างทั้ง ๒ แก้มุตกิดมุตฆาต
ขี้วัว ดับพิษไข้แลพิษทั้งปวง
ขี้แมลงสาบ แก้เม็ดฝีตานซาง แก้พิษอักเสบ
เข็มแดง รากแก้เสมหะ แก้กำเดาแลอัคนีผล แก้บวม แก้โรคจักษุ
เข็มป่า เปลือกแก้แมลงคาเข้าหู ใบฆ่าแม่พยาธิทั้งปวง ดอกแก้โรคอันเกิดแต่จักษุ ผลแก้ริดสีดวงจมูก รากแก้เสมหะในอุทร
ขนเม่น แก้พิษซาง แก้พิษกาฬ
คล้า หัวมีรสเย็นเบื่อ แก้ไข้พิษแลไข้เหนือ
โคกกระออม ใบแก้หืด เถาแก้ไข้จับ ดอกขับโลหิตให้ตก ผลดับพิษไฟ รากแก้ตาต้อ แก้พิษงู
ครั่ง แก้ไอ แก้ข้อซ้นแลช้ำ
กัลปังหา ประสานเนื้อให้ติดต่อกันได้เร็ว
เชือกเขาไฟ แก้ร้อนแลผายธาตุ แก้ระส่ำระสาย แก้จุกเสียด แก้เสมหะและลม
ลูกซัด แก้ลงท้องแลกล่อมเสมหะ
หญ้ากระต่ายจาม แก้ช้ำ ขับเลือดภายในมิให้คั่งค้าง
หญ้าหนวดแมว แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้เสมหะ รากขับน้ำเบาให้คล่อง
ดีเกลือฝรั่ง ดีเกลือไทย ถ่ายเสมหะแลโลหิต และกระทำให้เส้นอ่อน
ดองดึง แก้โรคเรื้อนแลบาดแผล แก้พยาธิแลคุดทะราด มะเร็ง สังหารลมอันผูก
แตงนก แก้ลม เสลด หืดไอ แก้สำประชวร
แตงหนู ต้นขับเสมหะให้ตก ใบแก้ไข้จับให้สะท้านหนาว ดอกขับโลหิตเน่าให้ตก ผลแก้ไข้จับสะท้านร้อน รากแก้ขัดเบา แก้ลม แก้เสมหะ แก้คุดทะราด
ลิ้นทะเล แก้มูกเลือด แก้โรคอันเกิดแต่แม่พยาธิ แก้โรคฟัน กัดฝ้าผิวหน้าให้ตก
หวายลิง แก้ลมกองละเอียด แก้ในกองธาตุ เจริญอายุ
แววหางนกยูง แก้สะอึก แก้พิษกาฬ แก้พิษทั้งปวง
สีฟันครก ต้นชำระโลหิต ใบแก้ปวด ดอกแก้โลหิตออกทางจักษุ แก้พิษสัตว์กัดแลต่อย รากขับวาโยโลหิตให้ตก
ลูกสาระพัดพิษ แก้ร้อน แก้พิษฝี
รากสามสิบ แก้ไข้ แก้ข้อหักซ้น
ต้นหางปลาช่อน แก้ฝีดานซาง แก้พิษทั้งปวง
หัวร้อยรู แก้พิษในข้อในกระดูก แก้พิษประดง
อ้อยแดง บำรุงอาโปธาตุ ทำให้เกิดน้ำมูตร แลให้เกิดกำลัง
ลูกเอ็น เจริญลมในอก แก้น้ำเหลืองและเสมหะ
รากอ้ายเหนียว ขับน้ำเบาให้สะดวก แก้กาฬมูตร
อัญชันดอกเขียว แก้ฟกบวม
อัญชันดอกขาว แก้พิษต่าง ๆ
หัวถั่วพู มีรสชุ่ม บำรุงกำลังให้ดีขึ้น
ถั่วเขียว จำเริญเนื้อหนังแลอายุ
ถั่วขาวใหญ่ มีคุณเหมือนถั่วเขียว
กระจับ รสหวาน มัน เย็น บำรุงกำลัง บำรุงกุมารในครรภ์
กรุงเขมา มีรสสุขุมหอม แก้ไข้ทุกชนิด แก้ดีรั่วดีล้น
แคฝอย มีรสฝาด เฝื่อน หวาน แก้ลงท้อง แก้บวม แก้ตกโลหิต แก้พยาธิ แก้ฝีเปื่อยพัง
โคกกระสุน มีรสขื่น ขม เค็ม แก้ทุลาวะสาแลชำระมูตรให้คล่อง
จำปา ใบแก้ไข้อภิญญาณ ดอกตั้งโลหิตอันกระทำให้เย็น กระจายโลหิตอันร้อนเปลือกแก้เสมหะในคอ กะพี้แก้ไข้ผิดสำแดง แก่นแก้กุฏฐัง ยางแก้ริดสีดวงพลวก รากแก้โลหิตสตรี
สะไอ มีรสขมฝาด เย็น แก้บิดแลแก้พยาธิ
แก่นแสมสาร มีรสร้อน เฝื่อน ขม แก้ลมในกระดูก ละลายเสมหะโลหิต แก้กษัย
ตำแยตัวผู้ ต้นมีสรรพคุณขับเสมหะ แก้ไอและกระทำให้อาเจียน
ตูมกาเครือ มีสรรพคุณผายธาตุให้แห้ง แก้ไข้เพื่อเสมหะและดี บำรุงไฟธาตุให้รู้รสอาหาร
เถาเอ็นอ่อน บำรุงให้เอ็นแข็งแรง แก้เอ็นพิการ
ถั่วลันเตา มีสรรพคุณบำรุงตับแลแก้ตับซุด
ถั่วราชมาด แก้ปวดขัด
ถั่วแปบ แก้จักษุโรค ผายธาตุ แก้เสมหะ แก้ไข้สำประชวร แก้ลมพิษ
ไทรย้อย รากบำรุงน้ำนม แก้กาฬเลือด แก้ขัดเบา
นมสวรรค์ตัวผู้ ต้นแก้พิษตะขาบ ใบแก้ลมในทรวงอก ดอกแก้โลหิตในอุทร รากแก้โลหิตอันเป็นเพื่อไข้เหนือ
นมสวรรค์ตัวเมีย รากแก้ฝีฝักบัว ใบแก้พิษฝีกาฬ รากขับลมให้ซ่านออกมา
ผักเป็ดแดง ดับพาโลหิต ฟอกแลบำรุงโลหิต
ผักเป็ดขาว มีสรรพคุณเหมือนกับผักเป็ดแดง แต่อ่อนกว่าผักเป็ดแดง
พิกุล ใบฆ่าแม่พยาธิไส้ด้วนไส้ลาม เปลือกฆ่าแม่พยาธิอันเกิดแต่ฟัน กะพี้แก้เกลื้อนน้อย แก่นบำรุงโลหิตและเสมหะ
พญารากดำ เป็นยาอายุวัฒนะ
พญารากขาว มีสรรพคุณเหมือนพญารากดำ
พรมมิ ต้นขับโลหิตให้ตก เจริญปัญญา ใบแก้เสมหะ ดอกแก้โลหิตอันมีสีดังน้ำหมาก
มะกล่ำตาช้าง ใบแก้บวมและขัดข้อ บำรุงกำลัง แก้โลหิตตกทางทวารหนัก แก้ปัสสาวะเป็นโลหิต เมล็ดห้ามบุพโพ รากกระทำให้อาเจียน
มะกล่ำตาหนู เมล็ดแก้โรคทางจักษุ คือต้อกระจกและตาเป็นริดสีดวงชนิดขอบตาเป็นเม็ดเป็นตุ่ม
มะกา ใบถ่ายเสมหะแลโลหิต สะกดลมให้ลงเบื้องต่ำ เมล็ดแก้แน่น
มะดูก รากแก้ฝีในท้อง บำรุงกระดูกแลดับพิษในกระดูก
มะไฟ รากแก้ฝีภายใน แก้ประดง
มะไฟเดือนห้า ต้นบำรุงธาตุ กระทำให้อาหารงวด ใบฆ่าแม่พยาธิกลากเกลื้อน ขี้เรื้อน ฆ่าไส้เดือนในอุทร ขับโลหิตในอุทรให้ตก รากขับโลหิตให้ตก
มะม่วงหิมพานต์ เมล็ดแก้กลากเกลื้อนแลโรคผิวหนัง แก้เนื้องอก ผลแก้ลักปิดลักเปิด
โดย: อ.ต้อ [25 ม.ค. 56 7:42] ( IP A:49.49.177.126 X: )
ความคิดเห็นที่ 2
   

โดย: เจ้น้อย 0864785912 [5 ก.พ. 56 20:58] ( IP A:101.51.171.46 X: )
ความคิดเห็นที่ 3
   

โดย: เจ้น้อย 0864785912 [5 ก.พ. 56 21:00] ( IP A:101.51.171.46 X: )
ความคิดเห็นที่ 4
   

โดย: เจ้น้อย 0864785912 [5 ก.พ. 56 21:00] ( IP A:101.51.171.46 X: )
ความคิดเห็นที่ 5
   
โดย: เจ้น้อย 0864785912 [5 มี.ค. 56 20:58] ( IP A:1.2.236.216 X: )
* ขณะนี้พี้นที่เต็ม ไม่สามารถโพสต์กระทู้เพิ่มได้ *

คลิกที่นี่เพื่อกลับหน้าบ้าน