สื่อกลางสำหรับทุกสิ่ง

บายศรีตามสั่ง Made To Order
กระเช้า แจกัน ดอกไม้ตามสั่ง Made To Order
พานดอกไม้สดตามสั่ง Made To Order
มาลัยดอกไม้สดตามสั่ง Made To Order
ทีมงาน และบรรยากาศการทำงาน
ความหมาย และประวัตความเป็นมาของบายศรี
บายศรีชนิดต่างๆ
ความสำคัญของพิธีบายศรีสู่ขวัญ และประเภทของการสู่ขวัญ
บายศรีพิธีกรรม
บทสวดสู่ขวัญ และโอกาสในการจัดพิธีกรรม
คอนเฟิร์มพร้อมสรุปยอด
ตู้ไปรษณ๊ย์ (ฝากที่อยู่สำหรับจัดส่งจ้า)

ติดต่อเจ้าบ้าน
[71967]





   บายศรีพิธีกรรม

พิธีกรรม
1 องค์ประกอบของพิธีกรรม
1.1 พานบายศรี

พานบายศรี หรือ บายศรีโดยทั่วไปแบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่คือ
1. บายศรีพิธีหลวงหรือบายศรีหลวง หรือบายศรีของหลวง
2. บายศรีพิธีราษฎร์

บายศรีพิธีหลวง คือบายศรีของพระมหากษัตริย์ซึ่งมักจะแยกเป็นองค์บายศรีและพระราชพิธีบายศรีในสมัยโบราณกษัตริย์ทุกพระองค์จะทรงใช้บายศรีเป็นส่วนประกอบสำคัญในพระราชพิธีต่างๆ เพื่อใช้เป็นสื่อเซ่นพระราชพิธีสมโภชพระราชพิธีรับขวัญพระราชพิธีสักการะบวงสรวงพระพุทะรูปและเทพยดาประจำเมืองและพระราชพิธีสำคัญๆต่างๆอีกมากมาย เพื่อใช้เป็นเซ่นไหว้เทพยดาอารักษ์แผ่บารมีให้ประเทศชาติและพสกนิกรได้อยู่กันอย่างร่มเย็นเป็นสุข

โดยทั่วไปบายศรีของหลวงมี 3 ชนิด คือ
ก. บายศรีสำรับเล็ก
มีชั้นบายศรีแก้วบายศรีทองบายศรีเงินซ้อนกัน 3หรือ5 ชั้นขนาดเล็กตั้งบายศรีแก้วไว้ตรงกลางทองทางขวาเงินทางซ้ายของผู้รับทำขวัญซึ่งในแต่ละชั้นจะจัดวางสำรับคาวหวาน ประดับประดาด้วยดอกไม้มงคลใช้ในพิธีการทำขวัญเล็กๆเท่านั้น

ข. บายศรีสำรับใหญ่
มีลักษณะเหมือนบายศรีสำรับเล็ก แต่มีขนาดใหญ่กว่าเพราะใช้ในพิธีใหญ่

ค. บายศรีตองลองทองขาว
คือบายศรีใหญ่ใช้แป้นไม้แกนไม้เป็นทองคำขาวสูง7ชั้นองค์บายศรีจะตกแต่งด้วยใบตองจัดอย่างสวยงามใช้เฉพาะในพระราชพิธีสมโภชขนาดใหญ่

บายศรีพิธีราษฎร์ แบ่งตามลักษณะองค์บายศรีได้ 2 ประเภทคือ
1. บายศรีพิธีราษฎร์ชุดเล็ก ได้แก่ บายศรีปากชามกับบายศรีตอ
2. บายศรีพิธีราษฎร์ชุดใหญ่ ได้แก่ บายศรีเทพ และบายศรีพรหม

1. บายศรีพิธีราษฎร์ชุดเล็ก
ก. บายศรีปากชาม ลักษณะรูปร่างจะไม่ใหญ่โตมากนักเป็นบายศรีชั้นเดียว

วิธีการทำ หาชามงามๆมา1ใบไม่มีฝานำใบตองหรือทางมะพร้าวมาจับจีบพับม้วนกลมเป็นรูปกรวยแหลมทับกันสามแผ่นพับ หรือห้าแผ่นพับ เจ็ดแผ่นพับตามแต่จะทำเป็นสามชุดใส่เรียงในปากชามและมีดอกพุด หรือดอกมะลิ หรือดอกบานไม่รู้โรยก็ได้เสียบยอดส่วนมากนิยมดอกมะลิตัดใบตองเป็นรูปแมงดา 3 ตัวและทำบายศรี 3 ชั้นวางรอบกรวยแหลมตัดเจียนใบตองเป็นแผ่นว่างปากชามสลับไว้ตามช่องว่างบายศรี 3 แผ่นตรงกลางใช้ใบตองทำเป็นกรวยแหลมภายในใส่ข้าวสุก ปากหม้อไว้ข้าวสุกปากหม้อคือข้าวที่สุกใหม่ยังไม่มีใครตักเอาไปและที่ยอดแหลมปลายกรวยจะมีก้านไม้ปลายแหลมปักไว้เพื่อเสียบไข่เป็ดที่ต้มสุกแล้วไข่นี้เรียกว่า ไข่ขวัญ และจัดกล้วย น้ำ แตงกวา ขนม เช่น ฝอยทองวางเป็นกองๆบนใบตองที่เป็นรูปแมงดานั้นเอาดอกไม้เสียบบายศรี 3 ชั้น เอาด้ายสายสิญจน์ขนาดผูกข้อมือได้พาดตามขนมบายศรีจนครบ เรียกว่า บายศรีปากชาม

ข. บายศรีตอ
จะมีลักษณะกรวยแกนกลางเป็นหยวกกล้วยสูงประมาณ1ฟุตมีพานรองฐานตกแต่งนุ่งบายศรีด้วยใบตองพับจับจีบใบตอง ให้เป็นยอดเเหลมเหมือนบายศรีต้น ใช้ไม้เหลาแหลมเสียบปักตัวบายศรีที่ยอดตอกกล้วยที่ตัดไว้ และดอกไม้มงคลเป็นทรงบัวคว่ำหรือบัวหงายและโดยทั่วๆไปตัวองค์บายศรีจะมีชั้นเดียวแต่จะมีองค์ลูกเป็นชั้นๆรอบองค์แม่ และจะนำผลไม้มาว่างสังเวยไว้ในบริเวณช่องว่างระหว่างองค์แม่กับองค์ลูก ในกรวยใส่ข้าวสุกปากหม้อและเอาไข่เป็ดต้มสุกเสียบยอดกรวย เหมือนบายศรีปากชามหรือใช้ดอกไม้สดเสียบยอดกรวยแทนไข่เป็ดต้มสุกก็ได้

2. บายศรีพิธีราษฎร์ชุดใหญ่
ก. บายศรีเทพ
เป็นบายศรีทรงสูงรองฐานด้วยพานแบ่งองค์บายศรีออกเป็น3หน้าโดยแบ่งตามสัดส่วนของฐานเท่าๆกันการนุ่งองค์ก็แล้วแต่ชั้นขององค์แม่และองค์ลูกแต่จะห่างช่วงกันเท่ากัน2เช่น 9-7,7-5หรือ5-3และบริเวณช่องวางระหว่างองค์แม่และองค์ลูก ก็จะใส่อาหารกับข้าวตอกดอกไม้ไว้เหมือนกับบายศรีปากชาน วิธีการทำพับใบตองเป็น ยอด เเหลมยาวทำเป็น 9 พับซึ่งช่างทำบายศรีชอบเรียกกันว่า 9 หนุ่ม พับทับกันแล้สสูงถึงเก้านิ้วยอดแหลมปักดอกมะลิห้าชุดวางในวงกลมพานเป็นรูปบัวหงายใช้ใบตองทำเป็นกรวยแหลม(ไม่ต้องใส่ข้าวสุกปากหม้อ)ยอดกรวยแหลมเสียบด้วยดอก บัวฉัตร บายศรีเทพใช้ในงานบายศรีสู่ขวัญ

ข. บายศรีพรหม
มีลักษณะคล้ายบายศรีเทพแต่จะมี 4 หน้า นิยมให้จำนวนชั้นขององค์แม่เป็น16 องค์ลูกเป็น 11ซึ่งว่ากันว่าเป็นรูปแบบทีสวยงามมาก
วิธีการทำ พับใบตองเป็นยอดแหลมยาวเหมือนบายศรีเทพ16 พับซ้อนกันปลายยอดแหลมก็ปักดอกมะลิหรือดอกบานไม่รู้โรยหรือดอกดาวเรือง ทำเป็นสี่ชุดวางรอบในพาน ทั้งตั้งขึ้นและหงายลง (ที่ทำเป็นสี่ชุดคงจะหมายถึงพรหมสี่หน้า)ตรงกลางพานใช้ใบตองทำกรวยแหลม(ไม่ใส่ข้าวสุกปากหม้อ)ปักดอกไม้ที่ยอดกรวย

บายศรีประเภทอื่นๆ
ก. บายศรีใหญ่หรือ บายศรีชั้น
นำใบตองมาหักพันให้มียอดแหลมอย่างยอดกระทงเจิมไว้หลายๆอันถ้าไม่มีใบตองให้ใช้ใบไม้ที่มีลายเป็นสีต่างๆหรือใบพลูแทนก็ได้ใบตองที่พับเป็นยอดแหลมนี้ให้ก้นชนกันเป็นคู่ๆแล้วทำให้โค้งเป็นวงกลมๆอย่างวงกำไลมีขนาดเท่าๆกันเมื่อทำให้โค้งแล้วให้เอายอดแหลมที่ยื่นไปทั้งข้างบนและข้างล่างนี้ตรึงรอบขอบไม้แป้นที่เป็นรูปวงกลมตรงกลางเจาะรูใช้ไม้ยาวเป็นแกนวางไม้แป้นเป็นวงซ้อนกันเป็นชั้นๆในระยะห่างพอสมควรไม้นี้วางให้ได้ขนาดตั้งแต่ ใหญ่ กลาง เล็กเรียงขึ้นไป 5 ชั้น จะทำ 3ชั้น 7 ชั้น หรือ 9 ชั้นก็ได้ แต่9 ชั้นใหญ่เกินไปเขาไม่นิยมทำกันนอกจากพิธีนั้นเป็นพิธีพิเศษจริงๆไม่นิยมทำชั้นเป็นจำนวนคู่ชั้นเหล่านี้ ใช้วางอาหารขนม ผลไม้ สำหรับเลี้ยงขวัญบนยอดของบายศรีใหญ่ตั้งชามหรือโถขนาดเล็กโดยมากมักใช้ชามเบญจรงค์หรือขันงามๆประดับด้วยพุ่มดอกไม้ต่อจากนั้นก็เอาบายศรีปากชามไว้บนชั้นยอดของบายศรีใหญ่อีกทีหนึ่ง

บายศรีใหญ่นี้ถ้าทำอย่างดีมากจะต้องแกะสลักเป็นรูปตุ๊กตาซึ่งเป็นเครื่องละครที่รู้จักกันแกะสลักเป็นลวดลายงดงามประดับตามชั้นของบายศรีบางแห่งบายศรีใหญ่ใช้ไม้ไผ่สุกผ่าซีก3ซีกพันด้วยผ้าขาวเอาวางรอบข้างบายศรีผูกเป็นสามเปลาะเพื่อไม่ให้โงนเงน แล้วเอาใบตองอ่อน3ยอดประทับปิดซีกไม้ต่อจากนั้นก็เอาผ้าดีมีราคาเช่นผ้าตาดคลุมรอบบายศรีอีกชั้นหนึ่ง เรียกว่าผ้าห่อขวัญ

เครื่องประกอบบายศรีใหญ่ มีขันปักแว่นโลหะสำหรับเวียนเทียนสามใบ ใส่ข้าวสารแล้วเอาแว่นเวียนเทียน ปักไว้ขันละ5แว่นติดเทียนแว่นละ3เล่มปักบนเชิง เรียกว่าเทียนชัย บางแห่งมีเล่มเดียวและต้องหาภาชนะใส่น้ำมันหอมสำหรับควักป้ายใส่เทียน ที่แว่นพานใส่ใบพลูวางซ้อนกันได้ผูกข้อมือหลายเส้นสำหรับใส่วางลงในพานรองใบพลู มะพร้าวอ่อนปอกเปลือก เฉาะปากรองพานมีช้อนสำหรับตักด้วยบางทีอาจมีหัวหมู โต๊ะเงินสำหรับเครื่องอาหารต่างหาก ส่วนมากภาชนะที่ใส่แว่นเวียนเทียนนี้มักใช้จำนวนสามคือ แก้ว ทอง เงิน เรียกว่าบายศรีแก้ว บายศรีทอง บายศรีเงิน

ข. บายศรีต้น
มีไม้ตั้งเป็นหลักแกนกลางปักไว้ตรงกลางแป้นไม้ แผ่นใหญ่ ไม้แป้นนี้ทำเป็นวงกลมหรือเป็นเหลี่ยมก็มีวางตั้งไว้เพื่อมิให้ล้ม และยังแป้นไม้เป็นรูปวงกลมวางเป็นชั้นๆ ชั้นใหญ่อยู่ล่าง ชั้นเล็กอยู่บน เล็กสอบขึ้นไปตามลำดับเเป้นไม้วงกลมแผ่นเล็กสุดอยู่ชั้นบน ทำเป็นสามชั้น ห้าชั้น เจ็ดชั้น เก้าชั้น ที่ทำชั้นต่างๆกันช่างทำบายศรีก็ทำตามความประสงค์ของผู้จัดทำใบตอง ที่ทำบายศรี ช่างทำบายศรีก็จับจีบพัด ใบตองให้เเหลมเป็นสามเหลี่ยมยาวซ้อนกันห้าเเผ่นพับ หรือเจ็ดแผ่นพับ หรือเก้าแผ่นพับ สุดแท้แต่ช่างจะทำให้ทางแหลมหงายขึ้นติดรอบแป้นไม้แผ่นกลม และทางแหลมหงายลงติดรอบแป้นไม้แผ่นกลมเหมือนบัวคว่ำบัวหงาย ทำอย่างนี้เหมือนกันทุกชั้น
ปลายยอดแหลมของบายศรี ที่หงายขึ้นและหงายลงก็นิยมใช้ดอกพุด หรือดอกมะลิเสียบที่ปลายยอดแหลมทุกยอด หากไม่มีดอกมะลิก็ใช้ดอกบานไม่รู้โรย สีแดงหรือสีชมพูเสียบปลายยอดแหลมแทนดอกมะลิ รอบวงกลมของแป้นบายศรีก็จะประดับด้วยดอกไม้ดอกใหญ่เช่น ดอกเบญจมาศ หรือดอกดาวเรือง หรือดอกบัวที่พับกลีบแล้วใช้ดอกรักหรือดอกมะลิร้อยเป็นพวงอุบะปลายอุบะก็เป็นดอกกุหลาบแดงหรือดอกดาวเรือง หรือดอกจำปี พวงอุบะก็ติดกับปลายยอด บายศรีที่หงายลงและเเป้นบายศรีแผ่นกลมชั้นที่อยู่สูงสุดก็จะมีบายศรีปากชานวางไว้ที่ต้นบายศรีก็จะมีไม้ไผ่สามดันขนาบ อยู่สามด้านโดยมีสายสิญจน์พันรอบต้นบายศรีสามเปลาะ ไม้ไผ่สามอันที่ขนาบบายศรีนั้น แต่โบราณมาก็นิยมใช้ไม้ไผ่สีสุกเมื่อหาไม้ไผ่สีสุกไม่ได้จึงจะใช้ไม้ไผ่ชนิดอื่นๆแทน

บายศรีต้นนิยมใช้ทำขวัญนาคมากขึ้นหรือบางคนก็เรียกทำขวัญนาค ว่าสู่ขวัญนาค หรือเชิญขวัญนาคแต่ส่วนใหญ่ มักเรียกกันว่าทำขวัญนาคบายศรีต้นที่ใช้ในงานทำขวัญนาคส่วนมากใช้บายศรีห้าชั้นและมีเครื่องสังเวย ในทุกช่องชั้นของบายศรีส่วนบายศรีต้นสามชั้น นิยมทำกันในงานขวัญจุกและบายศรีต้นเจ็ดชั้นนิยมใช้ในงานทำขวัญนาคที่เจ้านาคจะบวชนั้น เป็นข้าราชการบายศรีต้นเก้าชั้น นิยมใช้ทำสำหรับทำขวัญนาคที่เป็นลูกหลานเจ้าพระยาหรือผู้มีบรรดาศักดิ์สูงเเละปัจจุบันนี้เจ้าพระยาหรือผู้มีบรรดาศักดิ์สูงก็ไม่มีอีกแล้วแต่บายศรีต้นทุกชั้นก็นำมาใช้ในงานขวัญร่างทรงเทพ